IPHR баяндамасы: Тәжікстан құқық қорғаушыларына жойылу қаупі төніп тұр
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Тәжікстанда құқық қорғаушылардың жұмыс істеу кеңістігі соншалықты тарылды, елдегі құқық қорғау қауымдастығының өмір сүруінің өзі қауіп астында, делінген Халықаралық адам құқықтары серіктестігінің 2026 жылғы қыркүйекте жарияланған баяндамасында. 2025 жылы жүргізілген сұхбаттарға негізделген 37 беттік құжатта 2007 жылдан бергі шектеулердің күшеюі және 2010-жылдардың ортасынан бастап қысымның күрт артуы байқалады. Онда адвокаттар мен журналистердің қамауға алынуы, ТБАО-дағы наразылықтардың қатыгездікпен басылуы және азаматтық қоғам үшін құқықтық кеңістіктің тарылуы сипатталған.
Негізгі фактілер
- Халықаралық адам құқықтары серіктестігі 2026 жылғы қыркүйекте Тәжікстан құқық қорғаушылары туралы 37 беттік баяндама жариялады.
- Баяндама 2025 жылы Тәжікстанның қалалық және ауылдық аймақтарындағы құқық қорғаушылармен жүргізілген жиырмадан астам сұхбатқа негізделген.
- Баяндама авторларының бағалауынша, 2021 және 2022 жылдары Таулы Бадахшан автономиялық облысындағы наразылықтарды басу кезінде кемінде 40 адам қаза тапқан.
- ТБАО-да бар болғаны 35 ұйым тіркелген, олардың оннан азы осал топтарды қорғаумен айналысады.
- 2025 жылы Тәжікстанда 85 ҮЕҰ қызметін тоқтатты.
Шектеулердің күшеюі
2007 жылдан бастап Тәжікстан билігі сайлау құқығы, дін бостандығы және ұлттық азшылықтардың құқықтары мәселелерімен айналысатын топтарға шектеулер енгізді. 2010-жылдардың ортасынан бастап саяси оппозицияны, соның ішінде 2015 жылы тыйым салынып, экстремистік деп танылған ИТИП партиясын басу аясында қысым күрт күшейді. Партия мүшелерін қорғаған адвокаттар, соның ішінде Бузургмехр Ёров қамауға алынды; ол әлі күнге дейін құқық қорғаушылардың пікірінше, клиенттерінің азапталуы туралы мәлімдемелері үшін кек ретінде қозғалған іс бойынша жазасын өтеп жатыр.
Журналистерге қысым
Соңғы онжылдықта тәуелсіз журналистер мен блогерлерге қысым күрт күшейді: ең тәжірибелі редакторлардың ондағаны Тәжікстаннан кетті. Қалғандары өзін-өзі цензуралауға мәжбүр. Баяндамада журналистер Абдулло Гурбати, Далер Имомали, Хуршед Фозилов, Ахмад Иброхим және Рухшона Хакимова экстремизм, араздықты қоздыру немесе мемлекетке опасыздық жасады деген айыптармен сотталғандар қатарында аталған. Рухшона Хакимова 2025 жылғы ақпанда Тәжікстандағы Қытай ықпалы туралы репортаждарына байланысты мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сегіз жылға сотталды.
Азаматтық қоғамға шектеулер
2021–2022 жылдары ТБАО-дағы ҮЕҰ-ның көпшілігі жабылды, бүгінде онда бар болғаны 35 ұйым тіркелген. Бүкіл ел бойынша тағы 85 ҮЕҰ 2025 жылы қызметін тоқтатты. 2025 жылғы 1 қазаннан бастап қоғамдық бірлестіктерді тіркеу үшін мемлекеттік баждар күрт өсірілді. 2025 жылғы қаңтардағы АҚШ-тың Тәжікстанға көмегін тоқтата тұру туралы жарлық АИТВ-оң әйелдермен, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарымен және ЛГБТ қауымдастығымен жұмыс істейтін ұйымдарға соққы болды. Nota Bene қорының жарияланбаған сауалнамасына сәйкес, сұралған 38 ҮЕҰ-ның 22-сі АҚШ донорларына тәуелді болған.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы