Мұздықтардың еруі Непал мен Тибетте су тасқыны қаупін арттырады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Непал мен Тибет шекарасындағы кенеттен болған су тасқыны салдарынан 160-қа жуық адам қаза тауып, жүздеген адам, оның ішінде ондаған шетелдік турист із-түзсіз жоғалды. Алдын ала талдау мұздықтың құлауы опырынды тудырып, аймаққа су қабырғасын құлатқанын көрсетеді. Апат жаһандық жылынудың Гималай мұздықтарын қалай тұрақсыздандыратынын айқындайды.
Негізгі фактілер
- Сәрсенбіде Непал мен Тибеттің шекаралық аймағындағы кенеттен болған су тасқынынан 160-қа жуық адам қаза тауып, жүздеген адам, оның ішінде ондаған шетелдік турист із-түзсіз жоғалды.
- Спутниктік суреттер ені шамамен 600 метр мұз кесегі 1200 метрге жуық биіктіктен құлап, 5,2 баллдық сейсмикалық оқиға ретінде тіркелетіндей күшпен суға айналғанын көрсетеді.
- Непал мұздықтары 1970–2010 жылдар аралығында аумағының төрттен бір бөлігіне жуығын жоғалтты, елдегі 160-тан астам шағын мұздық толығымен жойылды.
- Өткен жылы Непалда мұздық көлдерінің екі рет жарылуы орын алды, зерттеулер әлем бойынша миллиондаған адам осындай оқиғалардың қауіпті аймағында тұратынын көрсетеді.
Себеп — мұздықтың құлауы
Спутниктік суреттер мен Непал үкіметінің есептеріне алдын ала талдау су тасқыны мұздық бөлігінің жүздеген метр биіктіктен құлауынан кейінгі опырындыдан туындағанын көрсетеді. Калгари университетінің геологы Дэниел Шугар The New York Times-қа спутниктік суреттер ені шамамен 600 метр мұз кесегінің 1200 метрге жуық биіктіктен құлап, соққыдан суға айналғанын көрсететінін айтты. Шугар Reuters-ке берген сұхбатында осы аптаның басында мұздықтағы қар жылы ауа райына байланысты еруі мүмкін екенін, бірақ себеп туралы түпкілікті қорытынды жасауға әлі ерте екенін атап өтті. Құлау мен сел ағыны АҚШ Геологиялық қызметінің деректері бойынша 5,2 баллдық сейсмикалық оқиға ретінде тіркелгендей күшті болды.
Жылыну және мұздықтардың шегінуі
Солтүстік Британдық Колумбия университетінің география доценті Джозеф Ши аймақтағы мұздықтардың сөзсіз шегініп жатқанын, олардың жұқарып, қысқарып бара жатқанын мәлімдеді. 2000 жылдан бері әлем мұздықтары мұзының 5 пайызын жоғалтты, кейбір аймақтарда салдары әлдеқайда ауыр. Непал мұздықтары 1970–2010 жылдар аралығында аумағының төрттен бір бөлігіне жуығын жоғалтты, елдегі 160-тан астам шағын мұздық толығымен жойылды. Жақында жүргізілген зерттеу әлем мұздық мұзының 40 пайызы жойылуы мүмкін екенін көрсетеді, егер әлем жылынуды 1,5 градус Цельсий шегінде ұстамаса.
Каскадты қауіптер
Ши шегінген мұздықтардың опырындыларға ықпал етуі мүмкін екенін атап өтеді, өйткені олар кішірейіп, шөгінді жыныстарды ұстап тұра алмайды. Мұздықтар шегінген сайын көпшілігі биік тауларда үлкен бөгетті көлдер қалдырады, ал мұндай көлге опырынды түсу бөгеттен асып төгілуге және апатты жарылысқа әкелуі мүмкін. Мұздық көлдерінің жарылуы деп аталатын мұндай оқиғалар өткен жылы Непалда екі рет орын алды, зерттеулер әлем бойынша миллиондаған адам қауіпті аймақта тұратынын көрсетеді. Басқа жерлердегі мұздықтар да апатты салдармен құлады: өткен жылы Швейцариядағы мұздықтың құлауы қаланы көмді, ал 2022 жылы Италиядағы мұздықтың құлауы 11 альпинистің өмірін қиды, екі жағдай да жылынумен байланыстырылады.
1 дереккөз
Мұздықтардың еруі Непал мен Тибетте су тасқыны қаупін арттырады
