Ғалымдар: климаттың өзгеруі Непалдағы ажалды мұздық опырылуына жағдай жасады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Климаттық атрибуция зерттеушілері ондаған жылдарға созылған жаһандық жылыну 26 тамызда Непалдағы Лангтанг Лирунг тауындағы ажалды жартас пен мұздықтың опырылуына жағдай жасағанын мәлімдейді. Кемінде 1300 адам қаза тауып, 5000-ға жуық адам із-түзсіз жоғалған, қоқыс ағыны аймақты сағатына 160 шақырым жылдамдықпен басып өткен. Жалпы шығын шамамен 5 миллиард долларға бағаланады.
Негізгі фактілер
- 26 тамызда Лангтанг Лирунг тауындағы опырылудан кемінде 1300 адам қаза тауып, 5000-ға жуық адам із-түзсіз жоғалды.
- Алғашқы жырылып түскен көлем шамамен 116 миллион текше метр тау жынысы мен мұзды құрады, бұл 2021 жылғы Чамоли (Үндістан) апатынан шамамен бес есе артық.
- Апаттан келген жалпы шығын шамамен 5 миллиард долларға бағаланады.
- Непал БҰҰ-ның климаттан болған шығын мен залал қорынан көмек сұрады, бірақ қорда тек 800 миллион долларға жуық уәде етілген, ал төлемге қолжетімдісі шамамен 350 миллион доллар.
Климаттық атрибуция талдауы
World Weather Attribution ғалымдар тобы апат алдындағы айларда аймақ рекордтық жоғары температураға ұшырағанын атап өтті. Бұл ыстықтың алдында 2025 жылдың соңында әдеттен тыс мол қар жауды, дегенмен бұл аймақ үшін әдетте өте құрғақ кезең. Қардан қосымша еріген су климаттық факторлардың күрделі тізбегіндегі тағы бір элемент болған шығар, деді зерттеу авторларының бірі Вальтер Иммерзель. Жылыну ежелгі мұзды жойып, мәңгі тоңды ерітіп, биік тау беткейлерін опырылуға барған сайын осал етіп отыр.
Опырылу ауқымы
Бастапқыда тау беткейінен шамамен 116 миллион текше метр тау жынысы мен мұз жырылып түсті, бұл Манхэттеннің 96 кварталына тең аумақтың бірнеше минут ішінде бірнеше мың футқа құлағанымен пара-пар. Бастапқы қираудың көлемі Гималай үшін бұрын-соңды болмаған, деді Утрехт университетінің тау гидрологы Иммерзель. Көлемі 2021 жылғы Чамоли (Уттаракханд, Үндістан) апатынан шамамен бес есе артық. Мұндай опырылулардың жиілеуі мен ауқымының өсуі Гималай тау экожүйелеріндегі түбегейлі, қайтымсыз өзгерістерді көрсетеді, деді Иммерзель.
Адам және экономикалық шығын
Ағын Лхенде жоғарғы аңғары мен Расува ауданының елді мекендерін, соның ішінде Расувагадхи мен Тимурені басып өтіп, Бхоте-Коси және Тришули өзен жүйелерімен шамамен 160 шақырым төмен ағысқа қарай ұмтылды. Апат қалаларды, фермаларды, бақтарды, жолдарды, көпірлерді және энергетикалық инфрақұрылымды қиратып, зақымдады. Непал БҰҰ климаттық құрылымы аясында құрылған климаттан болған шығын мен залал халықаралық қорынан көмек сұрады. Қорда тек 800 миллион долларға жуық уәде етілген, ал төлемге қолжетімдісі шамамен 350 миллион доллар — бұл осы бір апаттың шығынының аз ғана бөлігі.
2 дереккөз
Уақыт · артта қалуы