Қазақстан 15 наурыздағы референдумнан кейін жаңа конституцияны қабылдады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстан суперпрезиденттік басқару нысанын жоятын және күшейтілген парламенті бар президенттік республиканы белгілейтін жаңа конституцияны қабылдады. Негізгі заң 2026 жылғы 15 наурызда жалпыхалықтық референдумда мақұлданды. Жаңа құрылым аясындағы алғашқы жалпыхалықтық дауыс беру 23 тамызға белгіленді — 145 депутаттан тұратын бір палаталы Құрылтай сайлауы.
Негізгі фактілер
- Бір палаталы Құрылтай 145 депутаттан тұратын болады, олар пропорционалды жүйе бойынша бес жыл мерзімге сайланады.
- Конституция некені ер мен әйелдің ерікті әрі тең құқықты одағы ретінде айқындайды және мемлекеттің зайырлы сипатын күшейтеді.
- Президенттікке кандидат тумысынан Қазақстан азаматы болуы, 40 жастан асқан болуы, қазақ тілін білуі, елде соңғы 15 жыл тұруы және жоғары білімі болуы тиіс.
- Білім беру, ғылым, мәдениет және инновациялар орталық конституциялық басымдықтар ретінде айқындалды, бұл табиғи ресурстарға тәуелділікті төмендетеді.
Конституциялық реформа
Қазақстанның жаңа конституциясы суперпрезиденттік басқару нысанын жояды және беделді әрі ықпалды парламенті бар президенттік республиканы белгілейді. Өзгерістер билікті қайта бөлуге, тежеу мен тепе-теңдік жүйесін нығайтуға, сондай-ақ саяси институттардың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыруға бағытталған. Құжат білім беруді, ғылымды, мәдениетті және инновацияларды орталық конституциялық басымдықтар ретінде белгілейді, ұлттық дамуды табиғи ресурстарға тәуелділіктен адам капиталына қарай жылжытады. Конституция мемлекеттің зайырлы сипатын нығайтады және некені ер мен әйелдің ерікті, тең құқықты одағы ретінде айқындайды. Ол сондай-ақ ұлттық мәдениет пен тарихи-мәдени мұраны қолдайды, бұрынғы конституцияның Қазақстанның мемлекеттік құрылысындағы рөлін мойындайды.
23 тамыздағы сайлау
23 тамыздағы сайлау Қазақстанның жаңа конституциялық негізі аясында өткізілетін алғашқы жалпыхалықтық дауыс беру болады. Қазақстан бір палаталы Құрылтайға көшеді — бұл мемлекеттік институттарды жаңғыртуға және өкілді демократияны нығайтуға бағытталған стратегиялық қадам. Құрылтай 145 депутаттан тұратын болады, олар бүкіл ел бойынша пропорционалды жүйемен бес жыл мерзімге сайланады. Сайлау моделі кең саяси өкілдікті қамтамасыз етуге және саяси партиялар мен азаматтық қозғалыстардың ұлттық деңгейдегі шешім қабылдауға қатысуы үшін неғұрлым кең мүмкіндіктер жасауға арналған. Конституциялық реформа 2026 жылғы 15 наурызда өткен жалпыхалықтық референдумда қоғамдық қолдауға ие болды.
Кандидаттарға қойылатын талаптар
Қазақстан егемендік алған сәттен бастап негізгі заңды бірнеше рет өзгертті, бұл ұлттық дәстүрлер негізінде өзіндік даму жолын іздеуді көрсетеді. Түзетулер бірінші кезекте президент өкілеттіктері мен бұл қызметке кандидаттарға қойылатын талаптарды қозғайды. Конституцияға сәйкес, президенттікке кандидат тумысынан Қазақстан азаматы болуы, 40 жастан асқан болуы, қазақ тілін білуі, елде соңғы 15 жыл тұруы және жоғары білімі болуы тиіс.
1 дереккөз
Қазақстан 15 наурыздағы референдумнан кейін жаңа конституцияны қабылдады
