Қазақстан түрмелерінде 30 мың адам жатыр: цифрландыру мен ескі ғимараттар қатар жүріп жатыр
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде 30 мыңнан астам адам, оның ішінде 2 мыңнан астам әйел мен 150 кәмелетке толмаған бала 78–79 мекемеде ұсталып отыр. Жүйеде бейнеаналитикасы бар камералар, шағым беруге арналған цифрлық терминалдар мен телемедицина жабдықтары орнатылуда, алайда кейбір сотталғандар XVIII ғасырда салынған, медициналық көмегі шектеулі, лық толы ғимараттарда қалып отыр. 2023 жылдан 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына дейін 9 777 шағым түсіп, оның 12 пайызы азаптауға қатысты болған.
Негізгі фактілер
- Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде 30 мыңнан астам адам, оның ішінде 2 мыңнан астам әйел мен 150-ден астам кәмелетке толмаған бала 78–79 мекемеде ұсталып отыр.
- Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған рақымшылық 3 521 сотталғанды босатты және оған іліккен 15 391 адамның 11 870-інің жаза мерзімін қысқартты.
- Бейнеаналитикасы бар 40 мыңнан астам камера мен шағым беруге арналған 650 терминал орнатылды, бұл 2026 жылы құқық бұзушылықтардың 24 пайызға төмендеуіне ықпал етті (87-ге қарсы 115).
- 2023 жылдан 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына дейін 9 777 шағым түсті; жіктелген 4 890 өтініштің 12 пайызы азаптауға қатысты болды, азаптау бойынша 11 іс тіркелді.
- Бас бостандығынан айыру орындарындағы өлім-жітім 2023 жылғы 3,2 промилледен 2025 жылы 2,9 промиллеге дейін төмендеді, ал азаматтық ауруханаларға шығу сол кезеңде 11 353-тен 13 490-ға дейін өсті.
Цифрлық жаңғырту
Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесінде бейнеаналитикасы бар 40 мыңнан астам камера және Face ID тестілеуімен шағым беруге арналған 650 цифрлық терминал орнатылған. Телемедицина жабдықтары 17 мекемеде жұмыс істейді, ал 62 амбулатория мен 16 медициналық пункт түрме тұрғындарына қызмет көрсетеді. Цифрлық шаралар 2026 жылы құқық бұзушылықтардың 24 пайызға төмендеуіне ықпал етті: алдыңғы кезеңдегі 115-ке қарсы 87 жағдай тіркелді. Жақындарымен байланысуға арналған бейнетелефондар тек 10 мекемеде қолжетімді, жоспар оларды 416 аппаратқа дейін кеңейтуді көздейді.
Инфрақұрылым және жағдай
Нысандардың шамамен 13 пайызы апаттық деп танылған, шамамен 20 пайызы талаптарға сәйкес келмейді, оның ішінде XVIII ғасыр мен 1950 жылдардағы ғимараттар бар. Ескі мекемелерде сумен жабдықтау, санитария және лық толу мәселелері сақталуда. Жауғаштыдағы №10 колония жанындағы балалар үйінде 4 жасқа дейінгі 49 бала бар; 2024 жылы санитарлық мәселелер анықталғаннан кейін жөндеу жұмыстары мен қайта ұйымдастыру жүргізілді, ал 2026 жылы ұзақ кездесулерге арналған жаңа кешен салынды. Бас прокуратура 1 120 орындық 8 тұрғын блогын салуды, №43 мекемені 400 орынға дейін кеңейтуді және 150 орындық жаңа тәрбие колониясын құруды жариялады.
Шағымдар және қадағалау
2023 жылдан 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына дейін 9 777 шағым түсті; жіктелген 4 890 өтініштің 18,6 пайызы үкімдерге, 17,7 пайызы медицинаға, 12,7 пайызы жағдайға, 12 пайызы азаптауға қатысты болды. Азаптау бойынша 11 іс тіркеліп, 10 тәртіптік жаза қолданылды. Омбудсмен ұсыныстардың 86,7 пайызын (113-тің 98-і), өңірлер 75 пайызын (785-тің 588-і), ұлттық превентивті тетіктер 37 пайызын (2 486-ның 911-і) орындады, басты кедергі ретінде қаржыландыру аталды. Қылмыстық-атқару жүйесі мен медицинадағы кадр тапшылығы, сондай-ақ басшылықтың жиі ауысуы жүйелі өзгерістерге кедергі келтіруде.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы