ДСҰ: құрлықтың 42% тұщы су қоры нормадан төмен, Орталық Азия мұздықтары еруде
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 2025 жылы құрлықтың 42% аумағында тұщы су қоры тарихи нормадан төмен болғанын хабарлады. Өзендер соңғы 35 жылдағы ең құрғақ жылдардың бірін бастан өткерді, ал мұздықтар төртінші жыл қатарынан шамамен 408 млрд тонна мұз жоғалтты. Баяндамада ауыл шаруашылығы мен гидроэнергетика тау өзендеріне тәуелді Орталық Азиядағы су тапшылығының артып келе жатқаны атап өтіледі.
Негізгі фактілер
- ДСҰ мәліметінше, 2025 жылы құрлықтың 42% аумағында тұщы су қоры тарихи нормадан төмен болды.
- Өзен ағыны әлемдік өзен бассейндерінің 36% аумағында нормадан төмен болды, бұл 2025 жылды соңғы 35 жылдағы ең құрғақ жылдардың біріне айналдырды.
- Мұздықтар 2025 жылы шамамен 408 млрд тонна мұз жоғалтты, барлық негізгі мұздық аймақтарында төртінші жыл қатарынан азаюда.
- Мониторингпен қамтылған ұңғымалардың үштен екісіне жуығы 2025 жылы жер асты суларының деңгейі тарихи нормадан тыс екенін көрсетті, 2024 жылмен салыстырғанда тапшылық жағына ауытқыды.
- Тау қарлары мен мұздық ресурстары бүкіл әлем бойынша 2 млрд-тан астам адамды сумен қамтамасыз етеді, бұл ретте Орталық Азия ерекше осал.
Тұщы судың жаһандық азаюы
ДСҰ-ның жаһандық су ресурстарының жай-күйі туралы жыл сайынғы баяндамасында 2025 жылы құрлықтың 42% аумағында тұщы су қоры тарихи нормадан төмен болғаны айтылады. Өзен ағыны әлемдік өзен бассейндерінің 36% аумағында нормадан төмен болды, әсіресе Солтүстік Американың едәуір бөлігінде, Оңтүстік Американың жекелеген аудандарында, Шығыс Еуропада, Таяу Шығыста және Орталық Азияда төмен болды. Керісінше, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Аустралия мен Африканың жекелеген аудандарында өзен ағыны орташа көрсеткіштерден асып түсті. ДСҰ соңғы жеті жыл бойы қалыпты ағыны бар өзендер азшылықты құрағанын, бұл су пайдалануды жоспарлауды қиындататынын атап өтеді.
Жер асты сулары және мұздықтардың жоғалуы
Мониторингпен қамтылған ұңғымалардың үштен екісіне жуығы 2025 жылы жер асты суларының деңгейі тарихи нормадан тыс екенін көрсетті, бұл ретте арақатынас 2024 жылмен салыстырғанда тапшылық жағына ауытқыды. Әлемнің барлық негізгі мұздық аймақтары төртінші жыл қатарынан мұз жоғалтты, 2025 жылы жалпы шығын шамамен 408 млрд тоннаны құрады. Мұздықтардың еруі өзен ағынын уақытша арттырып, су тасқыны қаупін күшейтуі мүмкін, алайда мұз қорының азаюына қарай жылы мезгілде өзендерге түсетін еріген су көлемі азаяды. Бұл сумен қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығы және энергетика үшін ұзақ мерзімді қатер тудырады, өйткені тау қарлары мен мұздық ресурстары бүкіл әлем бойынша 2 млрд-тан астам адамды сумен қамтамасыз етеді.
Орталық Азиядағы су стрессі
Қырғызстан және Орталық Азияның басқа елдері үшін бұл мәселе ауыл шаруашылығы мен гидроэнергетиканың тау өзендеріне тәуелділігіне байланысты ерекше өзекті. Бұған дейін Economist.kg Орталық Азиядағы температура әлемдік орташа көрсеткіштен екі есеге жуық жылдам өсіп жатқанын атап өткен болатын. Материалда келтірілген БҰҰ болжамдарына сәйкес, мұздықтардың азаюы салдарынан тұщы су қорының сарқылуы аймаққа ауыл шаруашылығында, энергетикада және сумен қамтамасыз етуде үзілістер қаупін төндіреді. Ықтимал экономикалық шығын 4 трлн долларға бағаланады.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы