Орталық Азиядағы жер деградациясы 24 млн адамға әсер етіп, жылына $6 млрд-қа дейін шығын әкеледі
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Орталық Азияда 80 миллион гектардан астам жер деградацияға ұшырап, бұл аймақ халқының 30%-ға жуығына әсер етуде. Жер деградациясынан жыл сайынғы экономикалық шығын $2–6 млрд аралығында бағаланады. Деректер 2026 жылғы 26 тамызда Ұлан-Баторда өткен БҰҰ Шөлейттенуге қарсы күрес конвенциясының 17-ші тараптар конференциясында ұсынылды.
Негізгі фактілер
- Орталық Азияда 80 миллион гектардан астам жер деградацияға ұшыраған, бұл аймақ аумағының төрттен бірінен астамын құрайды.
- Орталық Азия халқының 30%-ға жуығы, яғни 24 миллионға жуық адам өнімділігі төмендеп бара жатқан деградацияға ұшыраған жерлерде тұрады.
- Орталық Азиядағы жер деградациясынан жыл сайынғы экономикалық шығын $2–6 млрд аралығында.
- Орталық Азиядағы жайылымдардың 60%-дан 80%-ға дейіні малды шамадан тыс жаю мен мал шаруашылығының маусымдық инфрақұрылымының бұзылуынан туындаған деградациядан зардап шегуде.
- Орталық Азиядағы суармалы жерлердің 40%-дан 60%-ға дейіні тиімсіз суару мен дренаж жүйелерінің нашарлауы салдарынан қайталама тұздануға ұшыраған.
Деградация ауқымы
Орталық Азияның жер ресурстары экстремалды ауа райы жағдайлары, жылдам жылыну, ресурстарды басқарудағы жүйелі қателіктер мен урбандалудың жоғары қарқыны салдарынан күшейіп келе жатқан қысымға ұшырауда. 80 миллион гектардан астам жер — аймақ аумағының төрттен бірінен астамы, бұл шамамен Қырғызстан аумағынан төрт есе үлкен — қазірдің өзінде деградацияға ұшыраған. Экологиялық дағдарыс аймақ халқының 30%-ға жуығына, яғни өнімділігі төмендеп бара жатқан деградацияға ұшыраған жерлерде тұратын 24 миллионға жуық адамға тікелей әсер етуде. Бағалау әдістемесіне байланысты жыл сайынғы шығын $2–6 млрд аралығында, оған егіннің шығынға ұшырауы, мал басының азаюы, көші-қон және аурушаңдықтың өсуі кіреді.
Жайылымдар мен суаруға жүктеме
Жайылымдар аймақтың жалпы аумағының 70–80%-ын алып жатыр, ал олардың 60%-дан 80%-ға дейіні малды шамадан тыс жаю мен мал шаруашылығының маусымдық инфрақұрылымының бұзылуынан туындаған әртүрлі дәрежедегі деградациядан зардап шегуде. Қырғызстанда шалғындар мен жайылымдардың ауданы 12 650 шаршы шақырымға, яғни 11%-ға жуық қысқарды, ал Қазақстанда деградацияға ұшыраған жайылымдардың ауданы 3 000 шаршы шақырымнан асты. Тиімсіз суару әдістері мен дренаж желілерінің нашарлауы суармалы жерлердің 40%-дан 60%-ға дейінінің қайталама тұздануына әкелді. Бұл мәселе әсіресе Өзбекстан мен Түрікменстандағы Әмударияның төменгі ағысында, сондай-ақ Қазақстан мен Тәжікстандағы жекелеген ауыл шаруашылығы учаскелерінде өткір тұр.
Саяси жауап
Орталық Азияның бес мемлекеті де Тұрақты даму мақсаты 15.3 шеңберінде жер деградациясының бейтарап балансы бойынша ұлттық ерікті мақсаттар қабылдады және осы мақсаттардың жартысына қол жеткізілді. Баяндамада жер деградациясының бейтарап балансы теориядан практикаға өтіп, енді жасыл экономиканың ұлттық стратегияларына, ауыл шаруашылығын дамыту жоспарларына және климаттың өзгеруіне бейімделу саясатына енгізілгені атап өтіледі.
2 дереккөз
Орталық Азиядағы жер деградациясы 24 млн адамға әсер етіп, жылына $6 млрд-қа дейін шығын әкеледі
