Ғалымдар алғаш рет жасушалардың бүкіл ағза бойынша «сөйлескенін» көрді

Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Зерттеу 2026 жылғы 9 қыркүйекте Nature журналында жарияланды. Авторлар бүкіл ағзадағы жасуша белсенділігін секундтық ажыратымдылықпен бақылауға арналған WHOLISTIC жүйесін ұсынды. Әдіс генетикалық кодталған кальций сенсорлары мен жоғары жылдамдықты флуоресцентті микроскопияны мөлдір данио-рерио дернәсілдері мен ересек Danionella cerebrum балықтарында қолданады.
Негізгі фактілер
- Зерттеу 2026 жылғы 9 қыркүйекте Nature журналында жарияланды.
- WHOLISTIC бүкіл ағзадағы жасуша белсенділігін секундтық ажыратымдылықпен бақылау үшін генетикалық кодталған кальций сенсорларын пайдаланады.
- Тәжірибелер мөлдір данио-рерио дернәсілдері мен ересек Danionella cerebrum балықтарында жүргізілді.
- Жүйе шеміршек тіні жасушаларының суыққа реакциясын және кетаминнің нейрондардан тыс тіндерге әсерін анықтады.
- Зерттеушілер ми бағанының қан ағынын қайта бөлуге қатысуын және бүйрек нефрондарындағы ырғақты белсенділік толқындарын бақылады.
WHOLISTIC жүйесі
WHOLISTIC — бүкіл ағзадағы жасуша белсенділігін секундтық ажыратымдылықпен бақылауға арналған жүйе. Әдіс жасуша ішіндегі кальций концентрациясының өзгеруін бақылауға негізделген — бұл жүйке жасушаларының жұмысы мен бұлшықет жиырылуына қатысатын маңызды жасушаішілік сигналдардың бірі. Гендік инженерия арқылы ғалымдар ағзаның барлық дерлік жасушалары кальций концентрациясы өзгергенде жарқырайтын флуоресцентті кальций сенсорларын өндіруіне қол жеткізді. Жоғары жылдамдықты флуоресцентті микроскопия бұл сигналдарды тіркеп, әртүрлі тіндер мен мүшелердің реакциясын бір уақытта бақылауға мүмкіндік береді.
Тіндердің мөлдір еместігін жеңу
Бұрын жасуша белсенділігін егжей-тегжейлі бақылау негізінен жеке тіндерде немесе мүшелерде, мысалы, мида ғана мүмкін болатын. Омыртқалылардың көптеген тіндері мөлдір емес және жарықты шашыратады, бұл дененің тереңіндегі жасушалардың анық бейнесін алуды іс жүзінде мүмкін емес етеді. Тәжірибелер үшін зерттеушілер мөлдір омыртқалыларды — данио-рерио балықтарының дернәсілдері мен ересек Danionella cerebrum балықтарын пайдаланды. Олардың мөлдірлігі флуоресцентті сигналдарды жануардың денесі арқылы тікелей тіркеуге мүмкіндік берді.
Күтпеген жасуша реакциялары
Жаңа технология бұрын белгісіз немесе аз зерттелген бірнеше процестерді көруге мүмкіндік берді. Ғалымдар шеміршек тіні жасушаларының суыққа реакциясын анықтады. Кетамин анестетигінің әсеріне тек нейрондар ғана емес, ми қабықтарының шекарасындағы тіндер де жауап беретіні анықталды. WHOLISTIC сонымен қатар әртүрлі бұлшықет топтарының бұрын белгісіз үйлесімдерін және бұлшықеттер мен ішкі мүшелер арасындағы байланыстарды анықтады. Зерттеушілер ми бағанының бүкіл ағза бойынша қан ағынын қайта бөлуге қатысуын бақылап, бүйрек нефрондарындағы ырғақты жасуша белсенділігі толқындарын анықтады.