Қазақстан халықаралық шарттардың басымдығын Конституциядан заңнамаға көшіреді
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енген Қазақстанның жаңа Конституциясы ратификацияланған халықаралық шарттардың ұлттық заңдардан басымдығын енді тікелей бекітпейді. Заңгер Асемай Көптілеуова бұл өзгеріс шарттардың басымдығын айқындау тетігін конституциялық деңгейден заңнамалық деңгейге көшіретінін түсіндірді. Бұрын ратификацияланған шарттар pacta sunt servanda қағидаты бойынша міндетті күйінде қалады.
Негізгі фактілер
- Қазақстанның жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.
- 1995 жылғы Конституцияның 4-бабы ратификацияланған халықаралық шарттардың республикалық заңдардан басымдығын тікелей бекіткен еді.
- ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институтының аға ғылыми қызметкері Асемай Көптілеуова өзгеріс шарттардың басымдығын жоймай, оны айқындауды заңнамалық деңгейге көшіретінін мәлімдеді.
- Бұрын ратификацияланған халықаралық шарттар pacta sunt servanda — «шарттар сақталуға тиіс» қағидаты бойынша міндетті күйінде қалады.
Конституциялық өзгерістер
2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енген Қазақстанның жаңа Конституциясы халықаралық шарттарды қолданыстағы құқықтың бөлігі ретінде сақтайды, бірақ олардың заңдардан басымдығын енді тікелей бекітпейді. 1995 жылғы бұрынғы Конституцияның 4-бабы ратификацияланған халықаралық шарттардың республикалық заңдардан басымдығын тікелей белгілеген еді. ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институтының аға ғылыми қызметкері Асемай Көптілеуова бұл өзгерісті халықаралық шарттардың құқықтық мәнін жою деп түсінбеу керектігін атап өтті. Оның айтуынша, негізгі мән — шарттардың басымдығын толық жою емес, оны жалпы конституциялық ережеден заңнамалық деңгейге көшіру.
Шарттарды қолдану тетігі
Көптілеуова халықаралық шарттардың ұлттық құқықтық жүйедегі орны енді барлығына қолданылатын бірыңғай конституциялық қағидатпен емес, заңнама арқылы нақтылануы мүмкін екенін түсіндірді. Шарттың нысаны, Қазақстанның оның міндеттілігіне келісім беру тәсілі және реттелетін қоғамдық қатынастардың сипаты ескерілуі ықтимал. Бұл халықаралық шарттарды қолдану тетігін неғұрлым икемді реттеуге мүмкіндік береді. Халықаралық шарттар Қазақстанның қолданыстағы құқығының құрамдас бөлігі болып қала береді.
Қолданыстағы міндеттемелер
Көптілеуова жаңа норма бұрын қабылданған халықаралық міндеттемелерді жоймайтынын мәлімдеді. Халықаралық құқықтағы pacta sunt servanda қағидаты, яғни «шарттар сақталуға тиіс», күшіне енген халықаралық шарт тараптар үшін міндетті болуын және адал орындалуын талап етеді. Конституцияға өзгерістер енгізу бұрын қабылданған халықаралық міндеттемелерді біржақты тәртіппен жоймайды. Қазақстан бұрын ратификацияланған шарттар бойынша халықаралық міндеттемелерін орындауды жалғастырады.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы