БҰҰ баяндамасы: 1,5°C-тан асу сөзсіз, Орталық Азия бейімделуге кірісуі керек
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасының 2026 жылғы 2 қыркүйекте жарияланған баяндамасы жаһандық жылыну алдағы жылдары 1,5°C-тан асатынын және бұл бұзушылықтың алдын алу мүмкін еместігін мәлімдейді. Тіпті ең оптимистік сценарий бойынша температура ғасырдың екінші жартысында 1,5°C-қа қайтпас бұрын 1,8°C шыңына жетеді. Арал теңізі бассейніндегі тұщы су алудың шамамен 90%-ы суармалы егіншілікке тиесілі Орталық Азия азық-түлік, энергетика және аймақтық қауіпсіздікке қатысты каскадты тәуекелдерге тап болады.
Негізгі фактілер
- БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасының «Асып кетуді шектеу» баяндамасы жаһандық жылыну алдағы бірнеше жылда 1,5°C-тан асатынын мәлімдейді.
- Тіпті ең оптимистік сценарий бойынша температура ғасырдың екінші жартысында 1,5°C-қа төмендемес бұрын 1,8°C шыңына жетеді.
- Қазіргі саясат бойынша 2025 жылғы Шығарындылар алшақтығы туралы баяндамаға сәйкес осы ғасырда 2,8°C-қа дейін жылыну болжанады.
- Орталық Азияның бес мемлекеті бөлісетін Арал теңізі бассейніндегі тұщы су алудың шамамен 90%-ы суармалы егіншілікке тиесілі.
- Тянь-Шаньның 2026 жылғы гляциологиялық бағалауы мұздық массасының жаппай және үдеп бара жатқан жоғалуын және мұздық көлдерінің қарқынды кеңеюін тіркейді.
1,5°C шегі
БҰҰ Қоршаған орта бағдарламасының 2026 жылғы 2 қыркүйекте жарияланған «Асып кетуді шектеу» баяндамасы жаһандық жылыну алдағы бірнеше жылда индустрияға дейінгі деңгейден 1,5°C-тан асатынын мәлімдейді. Бұл БҰҰ-ның бұрынғы бағалауларынан ерекшеленеді, онда бұл бұзушылықтың алдын алу үшін тарылып бара жатқан, бірақ әлі ашық мүмкіндік терезесі туралы айтылған еді. Тіпті шығарындыларды қысқартуды дереу және бұрын-соңды болмаған жеделдетуді талап ететін модельденген сценарийлердің ең оптимистік жағдайында температура осы ғасырдың екінші жартысында 1,5°C-қа қайта төмендей бастағанға дейін шамамен 1,8°C белгісінде шыңына жетеді. Қазіргі саясат бойынша 2025 жылғы Шығарындылар алшақтығы туралы баяндама осы ғасырда 2,8°C-қа дейін ықтимал жылынуды болжайды. Баяндаманың басты хабары 1,5°C мақсаты мағынасын жоғалтты дегенде емес, қосымша жылынудың әрбір оннан бір градусы орасан зор маңызға ие екенінде.
Орталық Азияның су осалдығы
Орталық Азия — құрғақ, теңізге шыға алмайтын аймақ, оның экономикасы, елді мекендері мен азық-түлік жүйелері шектеулі және барған сайын тұрақсыз су қорларына терең тәуелді. Орталық Азияның бес мемлекеті бөлісетін Арал теңізі бассейніндегі тұщы су алудың шамамен 90%-ы суармалы егіншілікке тиесілі. Аймақтағы өзен ағынының басым бөлігі Қырғызстан мен Тәжікстанның биік тауларынан бастау алады, ал судың негізгі бөлігі Өзбекстан, Түрікменстан және оңтүстік Қазақстанның суармалы жазықтарында тұтынылады. Климаттың өзгеруі тек экологиялық проблема шеңберінен асып кету қаупін тудырады: азық-түлік және энергетикалық қауіпсіздік, экономикалық тұрақтылық, көші-қон процестері және, сайып келгенде, бүкіл аймақтың қауіпсіздігі күн тәртібінде тұр.
Мұздықтардың жоғалуы және ағынның өзгеруі
Орталық Азия таулары аймақтың табиғи су мұнаралары қызметін атқарады: қар мен мұздықтар суды жинақтап, өзендерді біртіндеп қоректендіреді. Тянь-Шаньның 2026 жылы жүргізілген гляциологиялық бағалауы мұздық массасының жаппай және үдеп бара жатқан жоғалуын, мұздық көлдерінің қарқынды кеңеюін және бассейннен бассейнге ағын мінез-құлқындағы қарама-қайшылықтарды тіркейді. Бұл жинақтау механизмі ақаулық береді, ал жаңа ғылыми деректер бұл қауіпті бұрынғыдан әлдеқайда дәл сипаттауға мүмкіндік береді.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы