Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтеді
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
2026 жылғы 29 тамызда Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтеді. Кеңес Одағы 1949–1989 жылдар аралығында 456 ядролық жарылыс жасаған полигон 1991 жылғы 29 тамызда ресми түрде жабылды. Бұл күн Қазақстанның бастамасымен БҰҰ 2009 жылы бекіткен Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл халықаралық күні ретінде аталып өтіледі.
Негізгі фактілер
- Семей полигоны 1991 жылғы 29 тамызда ресми түрде жабылды, бұл 2026 жылғы мерейтойдан 35 жыл бұрын болған оқиға.
- 1949–1989 жылдар аралығында полигонда 456 ядролық жарылыс жасалды.
- Алғашқы кеңестік атом бомбасы полигонда 1949 жылғы 29 тамызда сыналды.
- «Невада-Семей» ядролық сынақтарға қарсы қозғалысы 1989 жылы Олжас Сүлейменовтің бастамасымен құрылды.
- 2009 жылы БҰҰ Қазақстанның бастамасымен 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл халықаралық күні деп жариялады.
Полигон тарихы
Семей полигоны 1949 жылы жұмысын бастады, сол жылдың 29 тамызында алғашқы кеңестік атом бомбасы сыналды. 1949–1989 жылдар аралығында полигонда 456 ядролық жарылыс жасалып, бұл жақын маңдағы елді мекендер тұрғындарының денсаулығына және аймақ экологиясына әсер етті. Полигон Қазақстандағы Капустин Яр, Азғыр және Сарышаған сияқты ядролық және зымырандық сынақтар үшін пайдаланылған бірнеше нысанның бірі болды.
Жабылу қозғалысы
Ядролық сынақтарға қоғамдық қарсылық 1980-жылдардың соңында күшейіп, 1989 жылы «Невада-Семей» қозғалысының құрылуына әкелді. Ақын Олжас Сүлейменовтің бастамасымен құрылған қозғалыс мыңдаған азаматты сынақтарға қарсы жұмылдырды. 1991 жылғы 29 тамызда полигон ресми түрде жабылып, бұл Қазақстанның ядролық қарусыздану жолындағы алғашқы ірі қадамдарының бірі болды.
Мұра және естелік
Жабылғаннан кейін Ұлттық ядролық орталық бұрынғы полигонның 18 мың шаршы шақырымнан астам аумағын қамтитын кең ауқымды радиациялық зерттеулер жүргізді. 2023 жылы Қазақстан Семей ядролық қауіпсіздік аймағы туралы заң қабылдап, аумақты ұзақ мерзімді басқарудың құқықтық негізін қалады. Бір кездері ядролық сынақтармен байланысты болған Курчатов қаласы ғылыми зерттеулер мен бейбіт атом орталығы ретінде дамып келеді. 2009 жылы БҰҰ Қазақстанның бастамасымен 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл халықаралық күні деп жариялады.
2 дереккөз
Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтеді
