Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтуде
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
29 тамызда Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтеді, онда 1949 жылдан 1989 жылға дейін 456 ядролық жарылыс жасалған. Бұл күн БҰҰ Бас Ассамблеясының 64/35 резолюциясымен 2009 жылы бекітілген Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні ретінде де аталып өтіледі. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ядролық державаларды 2045 жылға дейін ядролық қаруды толық жою міндеттемесін алуға шақырды.
Негізгі фактілер
- Семей полигонында 1949 жылдан 1989 жылға дейін 456 ядролық жарылыс жасалды, оның ішінде 1949 жылғы 29 тамыздағы алғашқы кеңестік ядролық сынақ бар.
- Сарапшылардың бағалауынша, аймақтың шамамен 1,5 миллион тұрғыны радиациялық сәулеленуге ұшырап, бұл онкологиялық аурулар мен туа біткен патологиялардың өсуіне әкелді.
- Президент Нұрсұлтан Назарбаев 1991 жылғы 29 тамызда полигонды жабу туралы № 409 Жарлыққа қол қойды — бұл ядролық сынақтарға тарихтағы алғашқы заңды тыйым.
- БҰҰ Бас Ассамблеясы 2009 жылғы 2 желтоқсанда 64/35 резолюциясын қабылдап, 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады.
- Президент Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Бас Ассамблеясында Қазақстан ядролық державаларды 2045 жылға дейін ядролық қаруды толық жою міндеттемесін алуға шақыратынын мәлімдеді.
Полигон мұрасы
Семей сынақ полигоны 1949 жылы 29 тамызда өткен алғашқы кеңестік ядролық сынақты өткізу үшін құрылды. 40 жыл ішінде полигонда жерүсті және жерасты сынақтарын қоса алғанда 456 ядролық жарылыс жасалды. Сарапшылар аймақтағы шамамен 1,5 миллион адам радиациялық сәулеленудің салдарымен — онкологиялық аурулардың, туа біткен патологиялардың және басқа да денсаулық проблемаларының өсуімен бетпе-бет келгенін бағалайды.
Жабылуы және халықаралық мойындалуы
1991 жылғы 29 тамызда президент Нұрсұлтан Назарбаев алғашқы жарылыстан 42 жыл өткен соң Семей полигонын жабу туралы № 409 Жарлыққа қол қойды. Қазақстан әлемдегі ең ірі ядролық арсеналдардың бірінен өз еркімен және біржақты тәртіпте бас тартып, сынақ полигонын жапқан алғашқы ел болды. 2009 жылы Назарбаев сынақтарды тоқтатудың 20 жылдығына арналған іс-шарада 29 тамызды Ядролық қарудан бас тартудың дүниежүзілік күні деп жариялауды ұсынды. БҰҰ Бас Ассамблеясы 2009 жылғы 2 желтоқсанда 64/35 резолюциясын бірауыздан қабылдап, Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күнін бекітті.
Қазіргі ұстаным және оңалту
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Бас Ассамблеясында сөйлеген сөзінде ядролық қаруы бар мемлекеттерді 2045 жылға дейін одан толық арылу міндеттемесін алуға шақырды. Қазақстан заңнамалық базаны қалыптастырды, ғылыми және медициналық деректерді жинақтады және бұрынғы полигон аумағында ауқымды зерттеулер жүргізді. Сенатта «Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл: жады, жауапкершілік, болашақ» атты дөңгелек үстел өтті, оған мемлекеттік органдардың, Конституциялық Соттың, ғылыми және медициналық қоғамдастықтың, Ұлттық ядролық орталықтың, Абай облысының және қоғамдық ұйымдардың өкілдері қатысты.
2 дереккөз
Қазақстан Семей ядролық полигонының жабылғанына 35 жыл толуын атап өтуде
