Гималайдағы мұз бен жыныс опырылуы мәңгі тоң еруінен су тасқыны қаупінің артып келе жатқанын көрсетті
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Сәрсенбі күні жергілікті уақытпен таңғы 8:37-де Гималайда ауқымды мұз бен тау жыныстары опырылып, Бхоте-Коси өзенінің Лхенде-Кхола саласына 1200 метр төмен құлады. Пайда болған су тасқыны Непал мен Қытай арасындағы маңызды сауда жолының бойындағы елді мекендерді қиратып, жұмаға қарай қаза тапқандар саны 500-ден асты. Ғалымдар сейсмикалық аспаптар 5,2 баллдық импульс ретінде тіркеген бұл оқиға мұздықтар мен мәңгі тоңның еруіне байланысты биік таулы ортаның тұрақсыздану үрдісін көрсететінін атап өтті.
Негізгі фактілер
- Опырылу сәрсенбі күні жергілікті уақытпен таңғы 8:37-де болып, Бхоте-Коси өзенінің Лхенде-Кхола саласына шамамен 1200 метр тік құлады.
- Сейсмикалық аспаптар 5,2 баллдық жер сілкінісімен салыстыруға болатын импульсті тіркеді.
- Жұмаға қарай Непал мен Тибетте қаза тапқандар саны 500-ден асты, 1,5 мыңнан астам адам хабар-ошарсыз кеткендер қатарында, олардың арасында жүздеген шетелдік туристер бар.
- Гидрологиялық бекеттердің бірінде су деңгейі небәрі жарты сағатта тоғыз метрге көтерілді.
- БҰҰ Университеті бағдарламасының 2024 жылға дейінгі 493 жағдайды қамтитын деректері бойынша, мұздық көлдерінің жарылу жиілігі 1950 жылдан бері шамамен бес есе — онжылдықта жетіден 34 жағдайға дейін өсті.
Опырылу
Сәрсенбі күні жергілікті уақытпен таңғы 8:37-де Гималайда мұздық астындағы жартас негізі тұрақтылығын жоғалтқанда ауқымды тау массиві опырылды. Мұз бен тау жыныстарының орасан зор массасы шамамен 1200 метр тік құлап, Бхоте-Коси өзенінің саласы Лхенде-Кхолаға түсті. Сейсмикалық аспаптар 5,2 баллдық жер сілкінісімен салыстыруға болатын импульсті тіркеді. Өзен арналарына су, түптік шөгінділер мен жартастардың қоспасы құйылып, ағын Непал мен Қытай арасындағы маңызды сауда жолдарының бірінің бойындағы бірнеше елді мекенді қиратты. Гидрологиялық бекеттердің бірінде су деңгейі небәрі жарты сағатта тоғыз метрге көтерілді.
Құрбандар мен шығын
Жұмаға қарай Непал мен Тибетте қаза тапқандар саны 500-ден асты. 1,5 мыңнан астам адам хабар-ошарсыз кеткендер қатарында, олардың арасында жүздеген шетелдік туристер бар. Шығыс Непалда өскен климатолог Дипеш Чапагайнның отбасы зардап шеккен жоқ. Бонндағы БҰҰ Университеті филиалында жұмыс істейтін Чапагайн аймақ кезігіп отырған қауіптер оның балалық шағындағыдан айтарлықтай ерекшеленетінін атап өтті.
Ғылыми талдау
Спутниктік суреттерді талдау мұздық астындағы түпкі жыныстардың тұрақтылығын жоғалтқанын көрсетеді, бұл мұз бен тастардың Лхенде-Кхолаға құлауына әкелді. Болған оқиғаның механизмі Чапагайн БҰҰ Университетінің таулы аймақтарды зерттеу бағдарламасы аясында зерттейтін мұздық көлдерінің жарылуынан ерекшеленеді. Мамандардың алдын ала бағалауы бойынша, көл түзілуінің аралық кезеңі болмаған — жыныс пен мұз массасы бір мезетте құлаған. Зерттеушілер сондай-ақ қоқыстар өзенді қысқа уақытқа бөгеп, кейін су қысымынан бұзылған уақытша бөгет түзуі мүмкін деген нұсқаны тексереді. Бағдарламаның бақылау басталғаннан 2024 жылға дейінгі кезеңді қамтитын және 493 жағдайды қамтитын деректері бойынша, мұздық көлдерінің жарылу жиілігі 1950 жылдан бері шамамен бес есе — онжылдықта жетіден 34 жағдайға дейін өсті.
1 дереккөз
Гималайдағы мұз бен жыныс опырылуы мәңгі тоң еруінен су тасқыны қаупінің артып келе жатқанын көрсетті
