Арал теңізін қалпына келтіру 605 млн тонна CO2 шығарылуын болдырмауы мүмкін
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Science журналында 16 шілдеде жарияланған зерттеу Арал теңізінің құрғаған шөгінділері 1960–2022 жылдар аралығында 748 млн тонна CO2 бөлгенін бағалайды. Су жамылғысының бір бөлігін қалпына келтіру тағы 605 млн тонна CO2 шығарылуын болдырмауы мүмкін, бұл қалпына келтіру жұмыстарына жаңа климаттық өлшем береді. Алдын алынған шығарындылар көміртегі несиелерінде 3,6–18 млрд долларға бағалануы мүмкін.
Негізгі фактілер
- Science журналында 16 шілдеде жарияланған зерттеуге сәйкес, Арал теңізінің құрғаған шөгінділері 1960–2022 жылдар аралығында шамамен 748 млн тонна CO2 бөлген.
- Зерттеушілердің бағалауынша, су жамылғысының бір бөлігін қалпына келтіру тағы 605 млн тонна CO2 шығарылуын болдырмауы мүмкін.
- Алдын алынған шығарындылар 2024 жылғы ерікті нарық бағасы бойынша көміртегі несиелерінде 3,6–18 млрд долларға бағалануы мүмкін.
- Су ресурстарын басқаруға шамамен 9,7 млрд доллар инвестиция 1960 жылғы Арал теңізі аумағының жартысына жуығын қалпына келтіріп, CO2-эквивалентінде шамамен 323 млн тонна көміртегі несиесін әкелуі мүмкін.
- Құрғаған түбіндегі жаңа өсімдіктер құрғаған шөгінділерден бөлінген көміртегі шығарындыларының 1%-дан азын өтеген.
Арал теңізінің көміртегі мұрасы
Арал теңізі толыққанды су айдыны болған кезде өсімдіктер мен балдырлар көмірқышқыл газын сіңіріп, органикалық заттар түбіне шөгетін. Су шегінген сайын шөгінділер ашылып, органикалық заттар ыдырап, жинақталған көміртегі атмосфераға CO2 түрінде қайта оралды. Желдер Аралқұм шөлінен тұз бен шаңды тасымалдап, теңіздің жойылу салдарын бұрынғы жағалау сызығынан алысқа таратады. 2022 жылы зерттеушілер шөгінді үлгілерін жинап, CO2 бөлінуін өлшеп, бұл деректерді көміртегі шығынын бағалау үшін спутниктік суреттермен біріктірді. Құрғаған шөгінділер 1960–2022 жылдар аралығында шамамен 204 млн тонна көміртегі жоғалтты, бұл шамамен 748 млн тонна CO2-ге тең.
Қалпына келтіру экономикасы мен мүмкіндігі
Зерттеушілер су жамылғысын қалпына келтіру тағы 605 млн тонна CO2 шығарылуын болдырмауы мүмкін деп бағалайды. 2024 жылғы жер пайдалану және орман шаруашылығы жобаларына арналған ерікті көміртегі нарығының бағасы бойынша алдын алынған шығарындылар көміртегі несиелерінде 3,6-дан 18 млрд долларға дейін тұруы мүмкін. Су ресурстарын басқаруға шамамен 9,7 млрд доллар инвестиция су ағынын 1960 жылғы Арал теңізі аумағының жартысына жуығын қалпына келтіруге жеткілікті арттыруы мүмкін. Мұндай қалпына келтіру CO2-эквивалентінде шамамен 323 млн тонна көміртегі несиесін әкелуі мүмкін. Арал теңізін толық қалпына келтіру қазіргі жағдайда кеңінен шындыққа жанаспайды деп саналады, ал басты мәселе — судың қолжетімділігі.
1 дереккөз
Арал теңізін қалпына келтіру 605 млн тонна CO2 шығарылуын болдырмауы мүмкін
