Арал теңізінің құрғауы көміртегі шығарындыларын ашып, қалпына келтіру дилеммасын туғызады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Құрғап жатқан Арал теңізі көміртегі шығарындыларының көзіне айналды, өйткені оның ашылған түбі Аралқұм шөліне айналуда. Қазақстан мен Өзбекстан бұрынғы түбін қайта суландыру немесе оны тұрақты құрлық ландшафтына айналдыру үшін көгалдандыру арасындағы стратегиялық таңдау алдында тұр. Бұл шешім аймақтың экологиялық және экономикалық болашағын ондаған жылдарға айқындайды.
Негізгі фактілер
- 2005 жылы салынған Көкарал бөгеті 2025 жылға қарай Солтүстік Арал теңізіндегі су көлемін 27 текше километрден астамға дейін арттырды.
- Көкарал жобасынан кейін Кіші Арал теңізіндегі судың тұздылығы шамамен төрт есеге дейін төмендеп, 8–15 г/л-ге жетті, бұл 20-дан астам балық түрінің қалпына келуіне мүмкіндік берді.
- 2025 жылға қарай Кіші Аралдағы су деңгейі Балтық жүйесі бойынша 42 метрден асты, ал Батыс Арал теңізінде ол 20 метрді құрады.
- Бірнеше онжылдық бұрын балық аулау кемелері жүзген көлдің бұрынғы түбінде Аралқұм шөлі пайда болды.
Арал теңізінің бөлшектенуі
Бүгінде Арал теңізі біртұтас су айдыны емес, бірнеше бөлек су жүйелері мен құрғаған түбінің кең аумақтарынан тұрады. Бұрынғы теңіз түбінде Аралқұм шөлі пайда болып, жақында ғана балық аулау кемелері жүзген аудандарды алмастырды. Қазақстандағы Кіші Арал теңізі экологиялық залалдың қолайлы жағдайларда ішінара қалпына келтірілуі мүмкін екенін көрсетеді. 2005 жылы салынған Көкарал бөгеті солтүстіктегі Кіші Арал теңізін оңтүстіктегі Үлкен Арал теңізінен бөліп тұр.
Қалпына келтіру және экономикалық жаңғыру
Көкарал бөгеті Сырдария суының оңтүстікке ағуын тоқтатып, оның Кіші Арал теңізінде жиналуына мүмкіндік берді. Су ресурстары министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылға қарай Солтүстік Арал теңізіндегі су көлемі 27 текше километрден асты, ал су бетінің ауданы 3400 шаршы километрге жетті. Судың тұздылығы шамамен төрт есеге дейін төмендеп, 8–15 г/л-ге жетті, бұл 20-дан астам балық түрінің қалпына келуіне ықпал етті. Кіші Аралдың экологиялық қалпына келуі оның жергілікті қауымдастықтарға экономикалық әсерімен тығыз байланысты.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы