Қазақстанның жаңа Конституциясы билік тармақтарының өкілеттіктерін қайта бөледі
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстанның жаңа Конституциясы 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енді. Ол екі палаталы парламентті бір палаталы Құрылтаймен алмастырып, президенттің, үкіметтің және сот билігінің конституциялық рөлдерін ажыратады.
Негізгі фактілер
- Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енді.
- 4-бап Қазақстан халқы мемлекеттік биліктің қайнар көзі екенін, билік біртұтас болып, заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінетінін айқындайды.
- 52-бап бұрынғы екі палаталы парламенттің орнына заң шығарушы билікті жүзеге асыратын жоғары өкілді орган ретінде Құрылтайды құрады.
- 63-бап үкіметті атқарушы билікті жүзеге асыратын және атқарушы органдар жүйесіне басшылық ететін, президент пен Құрылтайға есеп беретін орган ретінде айқындайды.
- Премьер-министр үкімет қызметін ұйымдастырып, басшылық етеді және негізгі бағыттар мен маңызды шешімдер туралы президент пен Құрылтай алдында есеп береді.
Конституциялық негіздер
Жаңа Конституция Қазақстандағы мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жаңа моделін бекітеді. 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданған Конституция 1 шілдеде күшіне енді. 4-бап Қазақстан халқы мемлекеттік биліктің қайнар көзі екенін жариялайды. Онда мемлекеттік биліктің біртұтастығы және оның заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуі, олардың өзара іс-қимылы қағидаты да бекітілген. Конституция президент пен Құрылтайдың конституциялық өкілеттіктерін, сондай-ақ үкімет пен өзге де мемлекеттік органдардың берілген өкілеттіктер шегіндегі қызметін нақты ажыратады.
Президенттің рөлі
Жаңа Конституция президентті мемлекет басшысы және ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттарын айқындайтын жоғары лауазымды тұлға ретінде белгілейді. Президент — халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының мызғымастығының символы әрі кепілі. Мемлекет басшысы мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының келісілген және үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Осылайша, президенттік биліктің конституциялық рөлі мемлекеттік билік жүйесінің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуде және билік тармақтарының өзара іс-қимылына жағдай жасауда.
Бір палаталы Құрылтай
Өкілеттіктерді қайта бөлудегі негізгі өзгерістердің бірі — заң шығарушы биліктің жаңа институционалдық моделін қалыптастыру. Конституцияның 52-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының Құрылтайы заң шығарушы билікті жүзеге асыратын жоғары өкілді орган болып табылады. Бұрынғы екі палаталы парламенттің орнына бір палаталы заң шығарушы орган құру мемлекеттік басқару жүйесіндегі елеулі өзгеріс болып табылады. Құрылтайдың конституциялық өкілеттіктері заң шығару қызметімен шектелмейді; ол бюджетке, мемлекеттік саясатқа және атқарушы биліктің есептілігіне қатысты функцияларды да атқарады. Бұл заң шығарушы биліктің мемлекеттік шешімдер қабылдау жүйесіндегі және атқарушы билік қызметін бақылаудағы орнын айқындайды.
1 дереккөз
Қазақстанның жаңа Конституциясы билік тармақтарының өкілеттіктерін қайта бөледі
