Ғалымдар Солтүстік Американы қалыптастырған биіктігі 1 км ежелгі жартастарды анықтады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Геологтар Үлкен каньон пайда болғанға дейін жүздеген миллион жыл бұрын өмір сүрген, биіктігі 1 км-ге дейін және мыңдаған шақырымға созылған ежелгі жартас жүйесінің іздерін тапты. «Лаврентияның Ұлы сәйкессіздігі» деп аталған жүйе 800–750 миллион жыл бұрын Родиния суперконтинентінің ыдырауы кезінде қалыптасқан. Бұл жаңалық Үлкен каньондағы жетіспейтін тау жыныстары қабаттарына жаңа түсініктеме береді.
Негізгі фактілер
- «Лаврентияның Ұлы сәйкессіздігі» деп аталған ежелгі жартас жүйесі 800–750 миллион жыл бұрын Родинияның ыдырауы кезінде қалыптасқан.
- Жартастардың биіктігі шамамен 1 км-ге жетіп, қазіргі АҚШ аумағы арқылы мыңдаған шақырымға созылған.
- Зерттеу Geology журналында жарияланды, жетекшісі — Саутгемптон университетінен Томас Гернон.
- Жартастар маңындағы эрозия 8 км-ге дейін тау жыныстарын алып тастап, Солтүстік Американың ең көне кристалдық түзілімдерін ашып тастауы мүмкін.
- Болжамды жүйе Аризона, Юта, Айдахо, Вайоминг, Колорадо, Техас, Оклахома, Арканзас, Миссури және Иллинойс бөліктерін қамтиды.
Ежелгі жартас жүйесі
Geology журналында жарияланған зерттеу Родинияның ыдырауы кезінде пайда болған континенттік эскарпты қайта құрастырады. Томас Гернон және әріптестері тектоникалық қайта құруларды ландшафт эволюциясының модельдерімен біріктірді. Жартастар ондаған миллион жыл бойы континенттің ішкі жағына қарай шегініп, ерекше эрозия тудырды. Модельдер эскарп маңында 8 км-ге дейін тау жыныстары жойылып, терең қыртыс жыныстары ашылғанын көрсетеді.
Ұлы сәйкессіздік
Үлкен каньон Жер тарихының шамамен 2 миллиард жылын сақтайды, бірақ бұл жазбаның жартысынан көбі жоқ. Жетіспейтін аралық бір миллиард жылдан астам геологиялық уақытты қамтиды — бұл Ұлы сәйкессіздік деп аталатын жұмбақ. Жаңадан ашылған рифт эскарпы тік рельеф пен қарқынды эрозия тудырып, бұл олқылықты түсіндіруі мүмкін. Бұл процесс докембрий өзен жүйелеріне, шөгінді тасымалына және континенттің ішкі аймақтарының су басуына да әсер етті.
1 дереккөз
Ғалымдар Солтүстік Американы қалыптастырған биіктігі 1 км ежелгі жартастарды анықтады
