Түркі мемлекеттері сайлаудағы жасанды интеллект пен дипфейкке қарсы 8 қағидат қабылдады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің орталық сайлау органдары 2026 жылғы 22 тамызда Астанада өткен жұмыс отырысында сайлау процестеріндегі жасанды интеллект пен дипфейк тәуекелдеріне қарсы сегіз қағидатты келісті. Қағидаттар заңдылықты, сайлау ақпаратының анықтығын, ЖИ қолданудың ашықтығын, жеке тұлға құқықтарын қорғауды, өкілеттіктердің нақты бөлінуін және ынтымақтастықты қамтиды. Отырыста сондай-ақ ТМҰ-ға мүше мемлекеттердің сайлау жүйелері туралы материалдар жинағы таныстырылды.
Негізгі фактілер
- ТМҰ-ға мүше мемлекеттердің орталық сайлау органдары Консультативтік платформасының жұмыс отырысы 2026 жылғы 22 тамызда Астанада өтті.
- Сайлау саласындағы жасанды интеллект пен дипфейк тәуекелдерін төмендетудің сегіз қағидаты әзірленді.
- Қағидаттар заңдылықты, сайлау ақпаратының анықтығын, ЖИ қолданудың ашықтығын, жеке тұлға құқықтарын қорғауды, өкілеттіктердің нақты бөлінуін және ынтымақтастықты қамтиды.
- Қатысушыларға «ТМҰ-ға мүше мемлекеттердің сайлау жүйелері» материалдар жинағы таныстырылды.
- Отырысқа ТМҰ елдерінің орталық сайлау органдарының басшылары, Түркі мемлекеттері ұйымының, ТҮРКПА және Түркі академиясының өкілдері қатысты.
Сегіз қағидат
Бірінші қағидат — заңдылық: жасанды интеллект технологияларын қолдануға байланысты тәуекелдердің алдын алу және төмендету шаралары әр мемлекеттің ұлттық заңнамасы аясында жүзеге асырылуы тиіс. Екінші қағидат — сайлау ақпаратының анықтығы: орталық сайлау органдары азаматтарға ресми ақпараттың қандай арналар арқылы таратылатынын алдын ала түсіндіруге міндетті, бұл сайлаушыларға ресми деректерді жалған контенттен ажыратуға мүмкіндік береді. Үшінші қағидат — ЖИ қолданудың ашықтығы: егер ұлттық заңнама синтетикалық контентті таңбалауды немесе сайлау науқанында ЖИ қолданылғанын көрсетуді талап етсе, сайлау процесіне қатысушылар осы талаптарды орындауға міндетті. Төртінші қағидат — жеке тұлға құқықтарын қорғау: ЖИ қолдану кезінде адамның бейнесі, дауысы, жеке өміріне қол сұғылмаушылық құқығы және дербес деректері заң талаптарына сәйкес қорғалуы тиіс. Бесінші қағидат — өкілеттіктердің нақты бөлінуі: дипфейк немесе ЖИ қолдану жағдайларына құқықтық баға беру, бұзушылықтарды анықтау және шаралар қабылдау тиісті уәкілетті органдардың құзыреті шеңберінде жүзеге асырылуы тиіс.
Жұмыс тобы және ынтымақтастық
2026 жылы дипфейктердің сайлау саласына әсері мәселелері жөніндегі арнайы жұмыс тобының алғашқы отырысы өтті, оған Консультативтік платформаға мүше елдердің өкілдері қатысты. Жұмыс тобы дезинформацияға қарсы іс-қимылдың ұлттық тәжірибесін, сондай-ақ сайлау процесінде жасанды интеллектті қолданудың құқықтық және практикалық мәселелерін талқылады. Қазақстан ОСК мүшесі және жұмыс тобының жетекшісі Ләззат Сүйіндік сайлау процесінде дипфейктерді қолдану бір ғана елдің емес, бірнеше елдің алдында тұрған ортақ проблемаға айналғанын мәлімдеді. Алтыншы қағидат — ынтымақтастық — жаңа ақпараттық қатерлерге қарсы іс-қимылда тәжірибе және ақпарат алмасудың маңыздылығын атап көрсетеді.
Қатысушылар және алғышарттар
Отырысқа ТМҰ елдерінің орталық сайлау органдарының басшылары, сондай-ақ Түркі мемлекеттері ұйымының, ТҮРКПА және Түркі академиясының өкілдері қатысты. Қатысушыларға «ТМҰ-ға мүше мемлекеттердің сайлау жүйелері» материалдар жинағы таныстырылды. ТМҰ-ға мүше мемлекеттердің орталық сайлау органдары Консультативтік платформасын құру бастамасын Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылғы 3 қарашада Астанада өткен ұйымның X мерейтойлық саммитінде көтерді.
3 дереккөз
Түркі мемлекеттері сайлаудағы жасанды интеллект пен дипфейкке қарсы 8 қағидат қабылдады
