Ғаламдық талдау: көбелек түрлерінің 80%-ы климат өзгерісіне байланысты таралу аймағын кеңейтуде
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Nature Ecology & Evolution журналында 8 тамызда жарияланған ғаламдық талдау 1758 көбелек түрінің 80%-ы таралу аймағын кеңейтетінін көрсетті, оның 79%-ы климаттың өзгеруімен байланысты. 105 елдегі 6182 жазбаны қамтыған ең ауқымды зерттеу 27% түрде аймақтың тарылуын, 22%-да биіктік диапазонының өзгеруін тіркеді.
Жаһандық заңдылықтар
Барлық құрлықтарда көлденең таралу аймағының кеңеюі тіркелді, әсіресе тропикалық елдерде жоғары көрсеткіштер байқалды, ал Еуропа мен Солтүстік Америка сияқты қоңыржай аймақтарда тарылу жиірек кездесті. Биіктік диапазонының өзгеруі тек солтүстік жарты шарда дерлік тіркелді. Барлық белгілі көбелек түрлерінің 10%-ын құрайтын 1758 түрді қамтыған зерттеу бірнеше ығысу түрінің жиі қабаттасатынын анықтады, осыған байланысты жалпы көрсеткіштер 100%-дан асады. Монаш университетінің докторы Шаван Чоудхури бұл ауқымның таңғаларлық екенін және мұндай өзгерістер жақсы зерттелген аймақтардан тыс жерлерде де жүріп жатқанын атап өтті.
Мониторингтің жеткіліксіздігі
Зерттеу құжаттаудағы күрт диспропорцияларды анықтады: Чехия, Финляндия және Испания сияқты елдерде жергілікті көбелек түрлерінің жартысынан көбі бойынша жазбалар бар, ал көптеген мемлекеттерде 10%-дан азы тіркелген. Талдау 6182 таралу аймағының жылжуы туралы жазбаларға, соның ішінде ағылшын тіліндегі емес ғылыми әдебиеттерге және 68 сараптамалық бағалауға сүйенді, бұл ерекше толық деректер жиынтығын құруға мүмкіндік берді. Гельмгольц экологиялық зерттеулер орталығының докторы Алетта Бонн натуралистік қоғамдар мен әуесқойлардың қосқан үлесі жаһандық заңдылықтарды түсіну үшін шешуші болғанын атап өтті.
Экожүйелерге әсері
Көбелектер экожүйелердегі өзгерістердің ерте индикаторы саналады және олардың таралу аймағының күрт өзгеруі терең трансформацияларды көрсетеді. Зерттеу тіркелген барлық жылжулардың 79%-ын тікелей климаттың өзгеруімен және экстремалды ауа райы құбылыстарымен байланыстырады. 105 елдегі 1758 түрді қамтыған жұмыс осы тектес ең ауқымды жаһандық талдау болды. Ғалымдар, егер көбелек аймақтары осылай тез өзгерсе, басқа жәндіктер мен оларға тәуелді түрлер де жақында осындай күйзелістерді бастан кешуі мүмкін деп ескертеді. Зерттеушілер мониторингті, әсіресе деректер аз тропикалық аймақтарда кеңейтуге шақырады.
Бұдан әрі
Зерттеушілер тропикалық аймақтардағы мониторингті кеңейтуді жоспарлап отыр. Алайда, бұл жылдам өзгерістердің көбелек популяциясы мен басқа жәндіктер топтарына ұзақ мерзімді әсері әлі белгісіз.
1 дереккөз
Ғаламдық талдау: көбелек түрлерінің 80%-ы климат өзгерісіне байланысты таралу аймағын кеңейтуде
