Жаңғыртуға $7 млрд жұмсалса да, Қазақстанда отын тапшылығы сақталуда
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстан дизель мен авиакеросиннің созылмалы тапшылығына тап болып отыр, деп хабарлайды Energy Analytics Telegram-арнасының сарапшылары. Соңғы он жылда үш мұнай өңдеу зауытын жаңғыртуға $6-7 млрд жұмсалғанына қарамастан, авиакеросин тапшылығы 40%-ға жетіп, дизель отынының жылдық жетіспеушілігі 0,5-1 млн тоннаны құрайды. Дегенмен, жаңғырту елдің өзін-өзі қамтамасыз етуін қамтамасыз ете алмай, оны аймақтық үзілістерге осал етіп қалдырды.
Жаңғыртудың сәтсіздігі
Он жыл бұрын Қазақстан жаңа зауыт салудың орнына Шымкент, Атырау және Павлодардағы үш жұмыс істеп тұрған МӨЗ-ды жаңғыртуды таңдады. Жалпы шығындар $6-7 млрд-тан асып, бастапқы сметадан екі есеге артық болды, алайда ел әлі де отын тапшылығын сезінуде. Сарапшылардың айтуынша, бұл қаражатқа жоғары өңдеу тереңдігі бар кемінде бір заманауи МӨЗ салуға болар еді, бұл көршілес елдерге жоғары бағамен өнім экспорттауға мүмкіндік берер еді.
Аймақтық жеткізілім дағдарысы
Шешімнің салдары 2026 жылы ресейлік МӨЗ-ға дрон шабуылдары мен Мәскеудің бензин мен дизель экспортына тыйым салуынан кейін күшейді. Маусым айында Ресейдің Орталық Азияға авиакеросин экспорты 90%-дан астамға төмендеп, Қырғызстан мен Тәжікстанды шектеулер енгізуге мәжбүр етті. Қазақстан артық қуаттарға ие болмағандықтан, негізгі аймақтық жеткізушіге айналу және нарықтық бағамен ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасу мүмкіндігін жіберіп алды.
Көршілердің стратегиясы мен тәуекелдер
Әзірбайжан мұнай-химиялық бағыты бар жаңа МӨЗ салуда, ал Өзбекстан бірнеше зауытты жаңғыртып, салды. Қазақстандағы жасанды төмендетілген отын бағасы контрабанданы ынталандырып, жаңа МӨЗ-ға жеке инвестицияларды тежейді. Сонымен қатар, КТК сияқты шикі мұнай экспорттық бағыттарына төнетін қауіптер елді ішкі өңдеуге баламасыз қалдырып, өндірісті қысқартуға және бюджет кірістерін жоғалтуға мәжбүр етеді.
Бұдан әрі
Қазақстан жаңа МӨЗ салу немесе ескі зауыттарды жөндеуді жалғастыру арасында таңдау жасауы керек, бірақ отынмен өзін-өзі қамтамасыз етудің нақты мерзімдері жоқ. Сарапшылар құрылымдық реформаларсыз ел мұнай өнімдерінің таза импорттаушысы болып қалуы және аймақтық энергетикалық хаб әлеуетін жоғалтуы мүмкін деп ескертеді.
1 дереккөз
Жаңғыртуға $7 млрд жұмсалса да, Қазақстанда отын тапшылығы сақталуда
