Каспий аралдарының жойылуы итбалықтарды мұнай-газ аймақтарына ығыстыруы мүмкін
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстандық ғалымдардың Frontiers in Marine Science журналында жарияланған зерттеуі Каспий теңізіндегі аралдардың жойылуы итбалықтарды кеме жүру, балық аулау және жоспарланған мұнай-газ игеру аймақтарына қоныс аударуға мәжбүр етуі мүмкін екенін көрсетті. 1995-2023 жылдардағы спутниктік суреттер Солтүстік Каспий деңгейінің 2,28 метрге төмендегенін және аралдар ауданының 15 еседен астам қысқарғанын анықтады.
Зерттеу нәтижелері
Қазақстандық ғалымдар Гидробиология және экология институтынан 1995-2023 жылдардағы спутниктік суреттерді талдап, Солтүстік Каспий деңгейінің 2,28 метрге төмендегенін анықтады. Жағалау сызығы батысқа қарай орта есеппен 44,1-163,7 км-ге, ал кейбір аудандарда Қайдақ және Комсомолец шығанақтарының құрғауына байланысты 175,4 км-ге дейін ығысқан. Аралдар ауданы 15 еседен астам қысқарып, итбалықтардың жататын жерлері үшін маңызды таяз су экожүйелерінің жойылуын тездетті.
Итбалықтардың қоныс аудару қаупі
Каспий итбалықтарының 98%-ға дейіні дәл осы қол жетпейтін аймақта шоғырланған, бұл оларды антропогендік әсерден қорғаған. Аралдардың жойылуы жануарларды Тюлень аралдарына және оңтүстікке қарай, балық аулау аудандары, қарқынды кеме жүру маршруттары және жоспарланған мұнай-газ кен орындары орналасқан жерлерге ығыстыруы мүмкін. Бұл қайранды игеру мен түрді сақтау арасындағы қайшылықты күшейтеді.
Ұсынылатын шаралар
Ғалымдар аралдардың пайда болуына қолайлы таяз су учаскелерін бөлу, анықталған жататын жерлерді жедел қорғау және итбалықтардың саны мен таралуын үздіксіз бақылауды қамтитын белсенді сақтау шараларын қабылдауға шақырады. Олар теңіз қорғалатын аумақтары арасында экологиялық дәліздер құруды және Каспий маңы мемлекеттерінің Қазақстанның аумақтық суларынан тыс акваторияларға қорғау мәртебесін беру үшін келісуін, тіпті трансшекаралық табиғи резерват құруды ұсынады.
Бұдан әрі
Зерттеу авторлары Каспий деңгейінің төмендеуі ғасыр соңына дейін жалғасады деген болжамға байланысты дереу әрекет етуді талап етеді. Каспий маңы мемлекеттерінің трансшекаралық қорғау үшін үйлесе алатыны немесе мұнай-газ игеруге басымдық беретіні әзірге белгісіз.
1 дереккөз
Каспий аралдарының жойылуы итбалықтарды мұнай-газ аймақтарына ығыстыруы мүмкін
