Ұлттық банк: бөліп төлеу қарыз жүктемесін жасырып, нарықты бұрмалайды
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстан Ұлттық банкі бөліп төлеу және BNPL сервистері туралы талқылау құжатын жариялап, қарыз жүктемесі мен тұтынушылық қаржыландырудың ашықтығына қатысты тәуекелдерді атап өтті. Реттеуші бөліп төлеуді бес санатқа бөлуді ұсынады және банктік емес қаржыландыру көбінесе несие тарихына енбейтінін, тұтынушыларды қорғау талаптарына бағынбайтынын атап көрсетеді. Банктердің пайызсыз несиелері бойынша мерзімі өткен берешек 2026 жылғы тамызда жылдық есеппен 33% өсіп, 206,8 млрд теңгеге жетті, ал портфель небәрі 4,4% ұлғайды.
Негізгі фактілер
- Қазақстан Ұлттық банкі 2026 жылғы қыркүйекте бөліп төлеу және BNPL сервистері туралы талқылау құжатын жариялады.
- Реттеуші бөліп төлеуді бес санатқа бөледі: банктік, BNPL, сатушыдан, құрылыс салушыдан және кейін сатып алу құқығымен жалға беру.
- Банктердің пайызсыз несиелерінің қалдығы 2026 жылғы 1 қыркүйекте 2,57 трлн теңгені құрап, бір жылда 4,4% өсті.
- Банктердің пайызсыз несиелері бойынша мерзімі өткен берешек 2026 жылғы тамызда жылдық есеппен 33% өсіп, 206,8 млрд теңгеге жетті.
- Банктік бөліп төлеу бойынша берешек 2022 жылғы сәуірдегі 0,86 трлн теңгеден 2025 жылғы тамызда 2,46 трлн теңгеге дейін үш есеге жуық өсті.
Реттеу олқылықтары
Ұлттық банк Қазақстанда бөліп төлеудің бірыңғай құқықтық анықтамасының болмауын нарықтың басты проблемаларының бірі деп атайды. Банк немесе МҚҰ қатысатын мәмілелер несие шарттары болып табылады және тұтынушылық несиелеу талаптарына бағынады. Қаржылық емес ұйымдардың қаржыландыруы азаматтық-құқықтық шарт, кейін сатып алу құқығымен жалға беру немесе басқа құрылым ретінде ресімделуі мүмкін. Мұндай міндеттемелер несие тарихына енбеуі немесе тұтынушыларды қорғау талаптарына бағынбауы мүмкін.
Нарық өсімі және мерзімі өткен берешек
2025 жылдан бастап Ұлттық банк несие карталарын қоспағанда, банктердің пайызсыз несиелерін бөлек есепке алады. 2026 жылғы 1 қыркүйекте олардың қалдығы 2,57 трлн теңгені құрап, бір жылда 4,4% өсті. Мұндай қарыздардың тұтынушылық несиелеудегі үлесі 20%-дан 19,3%-ға төмендеді. 2026 жылғы тамызда пайызсыз несиелердің берілуі жылдық есеппен 2,2% өсіп, 304,6 млрд теңгеге жетті. Олар бойынша орташа өлшенген мөлшерлеме 35,7%-дан 37%-ға дейін өсті. Мерзімі өткен берешек портфельге қарағанда әлдеқайда жылдам өсіп, тамызда жылдық есеппен үштен бірге артып, 206,8 млрд теңгеге жетті. Мерзімі өткен берешектің үлесі 21,6%-дан 23%-ға дейін өсті.
Жасырын қарыз жүктемесі
Ұлттық банк банктік бөліп төлеу бойынша берешектің 2022 жылғы сәуірдегі 0,86 трлн теңгеден 2025 жылғы тамызда 2,46 трлн теңгеге дейін үш есеге жуық өскенін бағалайды. Бөліп төлеу мен BNPL-дің бір бөлігі бойынша міндеттемелер несие тарихында көрсетілмеуі мүмкін. Сондықтан қаржы ұйымдары қарыз алушының берешегінің толық бейнесін көрмейді. Ұлттық банк мұны халықтың жасырын қарыздануының өсу тәуекелімен байланыстырады.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы