Қазақстан C5+1 форматын бастады, дейді сарапшы
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстан, АҚШ үкіметі емес, бүгінде Вашингтонның Орталық Азиямен өзара іс-қимылының негізі саналатын C5+1 дипломатиялық форматын ұсынды, дейді сарапшы С. Фредерик Старр. Сол кездегі елші Қайрат Омаров бұл идеяны 2013 жылы американдық ресми тұлғаларға ұсынып, 2015 жылы механизмнің іске қосылуына әкелді. Формат Орталық Азияның бес мемлекеті мен АҚШ-ты біріктіріп, президенттік саммиттерге дейін кеңейді.
Негізгі фактілер
- С. Фредерик Старр сол кездегі Қазақстанның Вашингтондағы елшісі Қайрат Омаровты C5+1 процесін бастаған дипломат деп атайды.
- 2013 жылы Омаров Ниша Бисвалға Вашингтон мен Орталық Азия үкіметтері арасында тұрақты консультациялық механизм құру идеясын ұсынды.
- Мемлекеттік хатшы Джон Керри Бисвал қолдағаннан кейін тұжырымдаманы ілгерілетуді мақұлдады.
- 2014 жылдың қыркүйегінде «Алға көзқарас: Қазақстан және Америка Құрама Штаттары» атты аналитикалық баяндама «Орталық Азия Алты Плюс Бір» механизмін құруға шақырды.
- Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Өзбекстан президенті Ислам Кәрімов ұсынысты қолдады, Кәрімов кездесуді Самарқанда өткізуді сұрады.
Ұсыныстың бастауы
Орталық Азия және Кавказ институтының негізін қалаушы әрі төрағасы С. Фредерик Старр C5+1 ұсынысы АҚШ үкіметінің қойнауынан емес, Қазақстаннан шыққанын айтады. 24 қыркүйекте жарияланған «C5+1 қалай пайда болды» атты егжей-тегжейлі материалда Старр сол кездегі Қазақстанның Вашингтондағы елшісі Қайрат Омаровты осы процесті бастаған дипломат деп атайды. Омаров Вашингтонға келгеннен кейін көп ұзамай олар АҚШ-қа Орталық Азиямен бес жеке екіжақты қатынас арқылы емес, ұжымдық түрде өзара іс-қимыл жасауға мүмкіндік беретін механизмнің жоқтығын талқылады. 2013 жылы Астанамен консультациялардан кейін Омаров Ниша Бисвалға Вашингтон мен Орталық Азия үкіметтері арасында тұрақты консультациялық механизм құру идеясын ұсынды. Бисвал ұсынысты қолдап, оны мемлекеттік хатшы Джон Керриге жеткізді, ол тұжырымдама бойынша әрі қарай жұмыс істеуді мақұлдады.
Аналитикалық баяндама және президенттердің қолдауы
2014 жылдың қыркүйегінде үш қазақстандық және үш американдық автор, оның ішінде Старр, «Алға көзқарас: Қазақстан және Америка Құрама Штаттары» атты баяндама жариялады. Зерттеу, атап айтқанда, Қазақстанның Вашингтондағы елшілігінің қолдауымен дайындалды және «Орталық Азия Алты Плюс Бір» механизмін құруға нақты шақыруды қамтыды. Баяндамада АҚШ-тың Орталық Азиямен аймақтық негізде өзара іс-қимыл жасау үшін тұрақты платформасы жоқ екені айтылып, АҚШ — Орталық Азия/Ауғанстан әріптестігі ұсынылды. Старр кейіннен ұсыныс Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Өзбекстан президенті Ислам Кәрімовтің қолдауына ие болғанын айтады. Кәрімов Орталық Азия елдерінің кездесуі Самарқанда өтуін қалады, Астана мен Вашингтон бұған келісті.
Форматтың эволюциясы
Бастапқыда Ауғанстанды қосу қарастырылды, бұл C6+1 форматына әкелер еді, бірақ ақырында ол механизм шеңберінен тыс қалды, нәтижесінде бүгінгі C5+1 тобы пайда болды. C5+1 — Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан плюс АҚШ — Вашингтонның Орталық Азиямен аймақ ретінде өзара іс-қимыл жасауының басты дипломатиялық механизміне айналды. Ол сыртқы істер министрлерінің кездесулерінен президенттік саммиттерге дейін және сауда, қауіпсіздік, көлік байланысы, энергетика және аса маңызды минералдар салаларындағы ынтымақтастыққа дейін кеңейді. АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио қазан айының ортасында Самарқанға барғанда, ол C5+1 форматында Орталық Азияның бес мемлекетінің сыртқы істер министрлерімен кездеседі деп күтілуде. Рубионы 100-ден астам американдық компанияның өкілдері ертіп барады, бұл платформаның 2015 жылы құрылғаннан бері қаншалықты дамығанын көрсетеді.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы