Қырғызстан Ыстықкөлді құтқару үшін БҰҰ қорын құруды ұсынып, 10 млн доллар бөледі
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қырғызстан президенті Садыр Жапаров 2026 жылғы 23 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясында Ыстықкөл көлін сақтау үшін БҰҰ аясында траст қорын құруды ұсынып, мемлекеттік бюджеттен 10 миллион доллар бөлуге уәде берді. Бастама көл деңгейінің 170 жылда 14 метрге жуық төмендеуі аясында айтылды, соңғы бес жылда құлдырау жылдамдығы жылына 7 сантиметрге жетті.
Негізгі фактілер
- Қырғызстан Ыстықкөл көлі үшін БҰҰ траст қорын құруды ұсынып, мемлекеттік бюджеттен 10 миллион доллар бөлуге міндеттенді.
- Ыстықкөлдегі су деңгейі соңғы 170 жылда 14 метрге жуық төмендеді.
- Соңғы бес жылда көл деңгейінің төмендеу жылдамдығы жылына 7 сантиметрге жетті.
- Соңғы 70 жылда көлдің негізгі су көзі саналатын Тянь-Шань мұздықтарының 30%-дан астамы еріді.
- Тарихи тұрғыда Ыстықкөлге құятын 101 өзеннің бүгінде тек 30-ға жуығы жыл бойы ағады.
БҰҰ қоры туралы ұсыныс
Президент Садыр Жапаров бастаманы 2026 жылғы 23 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-ші сессиясында айтты. Ол Қырғызстан қаржылық көмек сұрамайтынын, көлді сақтау үшін жаһандық әріптестік ұсынатынын мәлімдеді. Болашақ қор көлді және онымен байланысты су экожүйелерін қорғау жобаларын қаржыландыру мен үйлестіру алаңына айналады деп күтілуде. Қырғызстан құрылатын қорға мемлекеттік бюджеттен 10 миллион доллар бағыттауға дайын.
Климаттық стресс көрсеткіштері
Жапаров көл деңгейі 170 жылда 14 метрге жуық төмендегенін, ал соңғы бес жылда құлдырау жылына 7 сантиметрге дейін жеделдегенін атап өтті. Тарихи тұрғыда Ыстықкөлге 101 өзен құйған, бірақ қазір тек 30-ға жуығы жыл бойы ағады. Көлдің негізгі су көзі саналатын Тянь-Шань мұздықтары соңғы 70 жылда аумағының 30%-дан астамын жоғалтты. Жапаровтың айтуынша, осы қысқарудың 20%-ға жуығы соңғы 7–10 жылға тиесілі.
Ұлттық шаралар мен үндеу
Қырғызстан Ыстықкөл экологиялық-экономикалық жүйесін 2030 жылға дейін тұрақты дамыту тұжырымдамасын жүзеге асыруда. Ел экологиялық шектеулерді күшейтіп, су асты роботтандырылған технологияларды пайдалана отырып, көл тереңдігін бақылау жобаларын іске қосуда. Жапаров БҰҰ-ны, халықаралық қаржы институттарын және донор елдерді қор құруды қолдауға шақырды. Ол Ыстықкөлді «біздің ортақ климаттық аманатымыз» деп атап, Қырғызстанның жай қаржылық көмек емес, халықаралық әріптестік ұсынатынын атап өтті.
2 дереккөз
Уақыт · артта қалуы