Чехия 1 қазаннан бастап жанармай бағасын шектеп, Orlen компаниясының артық пайдасына салық салады

Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Чехия үкіметі 1 қазаннан бастап бензин мен дизель отынына баға шектеуін қайта енгізіп, мұнай өңдеушілерге 2025 жылғы деңгейден асқан маржа өсімінің 50% мөлшерінде салық салады. Шара Чехияның екі мұнай өңдеу зауытын басқаратын поляк Orlen компаниясына қарсы бағытталған және жылына 260 миллион доллар әкеледі деп күтілуде. Шешім Сауд Арабиясының қазан айында Еуропаға мұнай жеткізуін қысқартуы және Ормуз бұғазының жабылуы аясында қабылданды.
Негізгі фактілер
- Чехия үкіметі 1 қазаннан бастап бензин мен дизель отынына баға шектеуін қайта енгізеді, күн сайынғы ең жоғары бағаларды төрт эталонның үш күндік жылжымалы орташа мәніне плюс литріне 2,50 крона реттелетін маржа қосу арқылы белгілейді.
- Дизель отынына акциз литріне 9,95-тен 8,011 кронаға дейін төмендейді — бұл Еуропалық одақ рұқсат еткен ең төменгі деңгей, қазан айының соңына дейін.
- Артық пайдаға салынатын салық шикі мұнайды өңдейтін, жылдық табысы 2 миллиард кронадан асатын компанияларға қолданылады; оған тек поляк Orlen компаниясы ғана ілінеді деп күтілуде және ол 2027 жылға дейін жылына шамамен 260 миллион доллар әкеледі.
- UBS деректері бойынша, экономист Лукаш Кованда келтірген мәліметке сәйкес, Orlen мен MOL компанияларының мұнай өңдеу маржасы қыркүйекте барреліне 50–55 долларға жетті, ал тарихи диапазон 15–20 доллар болған.
- Saudi Aramco ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша еуропалық сатып алушыларға қазан айындағы көлемдерді алмайтындарын хабарлап, Парсы шығанағынан экспортталатын күніне шамамен 1–1,5 миллион баррельді Қытай, Оңтүстік Корея, Үндістан және Жапониядағы сатып алушыларға бағыттады.
Бағаны шектеу механизмі
Бағаны шектеу бензин мен дизель отынына күн сайынғы ең жоғары бағаларды белгілейді, олар төрт эталонның үш күндік жылжымалы орташа мәні ретінде есептеледі: Orlen Unipetrol, MOL, ČEPRO және Platts баға белгілеулері, плюс литріне 2,50 крона ($0,12) реттелетін маржа. Дизель отынына акциз литріне 9,95-тен 8,011 кронаға дейін төмендейді — бұл Еуропалық одақ рұқсат еткен ең төменгі деңгей, қазан айының соңына дейін. Қаржы министрі Алена Шиллерова мемлекеттік бюджет шығындарын айына 1,1 миллиард крона (шамамен $51,9 миллион) деп бағалады. Шиллерова бұл шара «дағдарыс тұтынушылар мен мемлекеттік бюджеттерге әкелген шығындарды қаржыландыруға көмектесуі тиіс» деп мәлімдеді.
Мұнай өңдеушілердің артық пайдасына салық
Артық пайдаға салынатын салық әлі парламенттің мақұлдауын қажет етеді, бірақ шикі мұнайды өңдейтін, жылдық табысы 2 миллиард кронадан асатын компанияларға қолданылады; оған тек бір компания — Чехияның екі мұнай өңдеу зауытын басқаратын поляк Orlen ғана ілінеді деп күтілуде. Алым 2027 жылға дейін қолданылады және бағалау бойынша жылына шамамен 260 миллион доллар әкеледі. Польшаның өзі чехиялық шара жарияланғанға дейін бірнеше апта бұрын Orlen компаниясының ішкі мұнай өңдеу маржасына салық салды. Германия, Испания, Португалия, Италия, Польша және Австрия ЕО-дағы ирландиялық төрағалыққа Дублиндегі қыркүйектегі Ecofin отырысының күн тәртібіне мұнай өңдеушілердің артық пайдасына салықты қосуды сұрап жүгінді.
Нарықтық қысым және жеткізу үзілістері
Чехия нарығын қамтамасыз ететін Orlen мен MOL компанияларының мұнай өңдеу маржасы қыркүйекте барреліне 50–55 долларға жетті, ал тарихи диапазон 15–20 доллар болған, бұл туралы экономист Лукаш Кованда келтірген UBS деректері хабарлайды. Хусит күштері соңғы апталарда Йеменнің Моха порты мен Баб-әл-Мандеб бұғазындағы Перим аралын басып алып, Сауд Арабиясы 11 қыркүйекте дрон шабуылынан Шығыс-Батыс құбыры зақымданғаннан кейін Ормуз бұғазын айналып өту үшін пайдаланған Қызыл теңіз арқылы өтетін бағытты жауып тастады. Saudi Aramco ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша еуропалық сатып алушыларға қазан айындағы көлемдерді алмайтындарын хабарлап, Парсы шығанағынан экспортталатын күніне шамамен 1–1,5 миллион баррельді Қытай, Оңтүстік Корея, Үндістан және Жапониядағы сатып алушыларға бағыттады. 9 қыркүйекте Чехияда бензин литріне 44,22 кронаға, ал дизель отыны 47,79 кронаға жетті, бұл бензин үшін 2022 жылдың тамызынан бергі ең жоғары баға және дизель отыны үшін 2026 жылдың сәуірінен бергі ең жоғары баға болды.