Тоқаев Нью-Делидегі «БРИКС плюс» саммитінде сөз сөйлеп, «Ұлы фрагментация» туралы ескертті
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 13 қыркүйекте Нью-Делидегі «БРИКС плюс» пленарлық отырысында сөз сөйледі. Ол геосаяси текетірес, милитаризация және сауда кедергілері әлемдік тәртіпті бөлшектеп жатқанын ескертті. Тоқаев 2026 жылғы Жаһандық бейбітшілік индексіне сілтеме жасап, өткен жылы зорлық-зомбылық әлемдік экономикаға шамамен 22 триллион доллар шығын әкелгенін атап өтті.
Негізгі фактілер
- Тоқаев 2026 жылғы 13 қыркүйекте Нью-Делидегі «БРИКС плюс» пленарлық отырысында «Тұрақтылықты, инновацияларды, ынтымақтастықты және тұрақтылықты нығайту» тақырыбында сөз сөйледі.
- 2026 жылғы Жаһандық бейбітшілік индексі қазіргі дәуірді «Ұлы фрагментация» деп сипаттайды, ал өткен жылы зорлық-зомбылықтан әлемдік экономикаға келген шығын шамамен 22 триллион долларға, яғни әлемдік ЖІӨ-нің 10%-ына жетті.
- Тоқаев ядролық державаларды ядролық тәуекелдерді, соның ішінде жаңа технологияларға байланысты тәуекелдерді төмендету үшін жоғары деңгейдегі диалогқа шақырды.
- Қазақстанның БРИКС мүшелерімен және серіктестерімен тауар айналымы 2025 жылы шамамен 72 миллиард долларға жетті.
- Тоқаев БРИКС елдері әлем халқының жартысына жуығын және әлемдік ЖІӨ-нің 40%-ын құрайтынын мәлімдеді.
Жаһандық қауіпсіздік сын-қатерлері
Тоқаев геосаяси текетіресті, милитаризацияның өсуін, көпжақты институттардың әлсіреуін және жаңа сауда кедергілерін халықаралық қауымдастықтың іргелі проблемалары деп атады. Ол 2026 жылғы Жаһандық бейбітшілік индексіне сілтеме жасап, онда геосаяси текетірес пен милитаризацияның қазіргі дәуірін сипаттау үшін «Ұлы фрагментация» термині қолданылатынын атап өтті. Тоқаевтың айтуынша, өткен жылы зорлық-зомбылықтан әлемдік экономикаға келген шығын шамамен 22 триллион долларға жетті, бұл әлемдік ЖІӨ-нің шамамен 10%-ын құрайды. Ол аймақтық қақтығыстар тікелей текетірес аймақтарынан әлдеқайда асып, маңызды теңіз маршруттарының жұмысын бұзып, жаһандық энергетикалық, азық-түлік және сауда тізбектерінің осалдығын көрсететінін ескертті. Тоқаев аймақтық шиеленісті деэскалациялаудан саяси диалог пен дәйекті дипломатия арқылы ұзақ мерзімді тұрақтылыққа көшуді ұсынды.
БҰҰ реформасы және ядролық диалог
Тоқаев БҰҰ-ға балама жоқ екенін мәлімдеп, қақтығыстардың алдын алу және ұжымдық шешім қабылдау тетіктерін нығайту үшін оны реформалауға шақырды. Ол БҰҰ Жарғысын таңдамалы емес, дәйекті түрде сақтау керектігін және Қауіпсіздік Кеңесінің реформасы қазіргі шындықты көрсетуі тиіс екенін атап өтті. Тоқаев БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Азия, Африка және Латын Америкасының әділ өкілдігін жақтады. Ол ядролық державаларды ядролық тәуекелдерді, соның ішінде жаңа технологияларға байланысты тәуекелдерді төмендету үшін жоғары деңгейдегі диалогты қайта бастауға шақырды. Тоқаев халықаралық қауіпсіздік архитектурасының эрозиясы мен ұзаққа созылған қақтығыстар жаңа қарулану жарысы мен стратегиялық қате есептеулер қаупін арттыратынын атап өтті.
БРИКС ынтымақтастығы және Қазақстанның рөлі
Тоқаев БРИКС-ті БҰҰ-ның орталық рөлі бар көпжақты жүйені толықтыратын практикалық ынтымақтастыққа арналған ашық платформа ретінде сипаттады. Ол Қазақстанның БРИКС мүшелерімен және серіктестерімен тауар айналымы 2025 жылы шамамен 72 миллиард долларға жеткенін хабарлады. Қазақстан энергетика, маңызды минералдар, ауыл шаруашылығы, технологиялар және инфрақұрылым салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуді көздейді. Тоқаев Қазақстанның Еуразияның негізгі транзиттік-логистикалық орталықтарының бірі ретіндегі ұстанымын атап өтті. Ол Үндістан премьер-министрі Нарендра Модиге қонақжайлылығы үшін алғыс айтып, Үндістанның БРИКС-тегі төрағалығы адамдардың мүдделеріне бағытталған күн тәртібіне жаңа серпін бергенін атап өтті.