Қырғызстан 2035 жылға дейін климатқа бейімделу жоспарын $850 млн-ға ұсынды
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қырғызстан 2035 жылға дейінгі Ұлттық бейімделу жоспарының жобасын қоғамдық талқылауға шығарды, оның алдын ала құны 74,5 млрд сом ($850 млн) деп бағалануда. Жоспар мұздықтардың еруі мен өзен ағынының өзгеруінен туындаған, сумен жабдықтауға, ауыл шаруашылығына және гидроэнергетикаға қауіп төндіретін мәселелерді шешуге бағытталған. Қаржыландырудың жартысынан астамы халықаралық серіктестер мен климаттық қорлардан күтілуде.
Негізгі фактілер
- Ұлттық бейімделу жоспарының жобасы 2026–2035 жылдарға арналған және 74,5 млрд сом ($850 млн) деп бағаланады.
- Қырғызстан мұздықтарының ауданы XXI ғасырдың басынан бері 16–17%-ға қысқарды.
- Нарын мен Талас өзендеріндегі ағынның шыңы бұрынғыға қарағанда шамамен 50 күн ерте байқалады.
- Дүниежүзілік банк тиісті бейімделусіз Қырғызстан 2040 жылға қарай нақты ЖІӨ-нің 2–3%-ын жоғалтуы мүмкін деп бағалайды.
- 2024 жылы табиғи көздерден алынған судың шамамен 26%-ы тасымалдау кезінде жоғалған.
Климаттық салдарлар
Қырғызстандағы орташа температура 1981–2020 жылдар аралығында әр онжылдықта шамамен 0,28°C-қа көтерілді. Елдегі мұздықтардың ауданы XXI ғасырдың басынан бері 16–17%-ға қысқарды. Қосымша жылыну болмаса да, мұздықтардың көлемі ғасырдың ортасына қарай үштен бірінен астамға қысқаруы мүмкін. Нарын мен Талас өзендеріндегі ағынның шыңы шамамен 50 күн ерте ығысты, бұл суару мен гидроэнергетиканы жоспарлауды қиындатады.
Экономикалық және аймақтық тәуекелдер
Дүниежүзілік банк тиісті бейімделусіз Қырғызстан 2040 жылға қарай нақты ЖІӨ-нің 2–3%-ын жоғалтуы мүмкін деп бағалайды. Ғасырдың ортасына қарай ауыл шаруашылығының суару қажеттілігінің 24%-ына дейін қанағаттандырылмай қалуы мүмкін, ал 2040 жылға қарай тағы 170 000 адам кедейлік шегінен төмен түсуі мүмкін. Тянь-Шаньнан бастау алатын өзендер Орталық Азияға ортақ су жүйелерін қоректендіреді, онда су жоғарғы ағыста гидроэнергетикаға, төменгі ағыста ауыл шаруашылығына қажет. Солтүстік Тянь-Шаньда мұздық көлдерінің саны шамамен 30%-ға артты, бұл сел және тасқын қаупін арттырады. 2015–2022 жылдары Қырғызстанда тіркелген төтенше жағдайлардың үштен біріне жуығы сел мен су тасқынына байланысты болды.
Жоспар шаралары
Бішкек климаттық тәуекелдер картасын жасауды, құрғақшылық, су тасқыны және селді болжауды жақсартуды, мониторинг жүйелерін жаңғыртуды және климаттық деректерді жинау мен пайдалануды жақсартуды жоспарлап отыр. Жоспар жобасы қоғамдық талқылау мен үкіметтің бекітуіне жатады. Болжамды 74,5 млрд сом шығынның жартысынан астамы халықаралық серіктестер мен климаттық қорлардан алынады деп күтілуде. 2024 жылы табиғи көздерден алынған судың шамамен 26%-ы тасымалдау кезінде жоғалды, бұл ауыл шаруашылығын жоспардың басты бағыттарының біріне айналдырады.
1 дереккөз
Уақыт · артта қалуы