Қазақстанда ҚҚС түсімдері мөлшерлеме 16%-ға көтерілгеннен кейін 43%-ға өсті, сарапшы бағалауда сақтыққа шақырады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Қазақстанда ҚҚС түсімдері 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 43,1%-ға, яғни 1,2 трлн теңгеге өсті, бұл 1 қаңтардан бастап стандартты мөлшерлеменің 12%-дан 16%-ға көтерілуінен кейін болды. Салық кеңесшісі Раушан Тасшоинова өсім тек мөлшерлеменің көтерілуімен ғана емес, бірнеше фактормен байланысты екенін ескертті. Ол сондай-ақ ағымдағы мөлшерлеменің әсері бағаланғанға дейін ҚҚС-ты 20%-ға көтермеуге кеңес берді.
Негізгі фактілер
- Қазақстанда ҚҚС түсімдері 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 43,1%-ға, яғни 1,2 трлн теңгеге өсті.
- ҚҚС төлеушілер саны 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 135,8 мыңнан 158,2 мыңға дейін өсті, бұл 22 мыңнан астам субъектіге артқан.
- ЭЫДҰ елдеріндегі орташа стандартты ҚҚС мөлшерлемесі 19,3%-ды құрайды, бірақ мөлшерлемелер Швейцариядағы 8,1%-дан көптеген еуропалық елдердегі 20%-дан жоғарыға дейін өзгереді.
- ХВҚ бағалауы бойынша, 16%-дық мөлшерлемеге көшу Қазақстанның мемлекеттік кірістерін ЖІӨ-нің шамамен 1,5%-ына арттыруы мүмкін.
- Қазақстанда ҚҚС мөлшерлемесі 1995 жылы 20% болды және 2009 жылға қарай кезең-кезеңімен 12%-ға дейін төмендетілді, 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін 17 жыл бойы сол деңгейде сақталды.
Кірістерге әсері
Қазақстанда ҚҚС түсімдері 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 43,1%-ға, яғни 1,2 трлн теңгеге өсті. Республикалық бюджеттің трансферттерді есептемегендегі кірістері 8,5 трлн теңгеге жетіп, 24,6%-ға, яғни 1,7 трлн теңгеге артты. Салық кеңесшісі Раушан Тасшоинова барлық өсім мөлшерлеменің көтерілуімен байланысты деген қорытынды жасауға әлі ерте екенін мәлімдеді. Ол бірінші жартыжылдықтағы статистикада ескі де, жаңа да мөлшерлеме бойынша төлемдер ескерілетінін және салық жүйесінің басқа параметрлері де бір мезгілде өзгергенін атап өтті.
Өсім факторлары
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚҚС бойынша міндетті тіркелу шегі 10 мың АЕК-ке өзгертілді, ал ҚҚС төлеушілер саны бірінші жартыжылдықта 135,8 мыңнан 158,2 мыңға дейін өсті. Электрондық шот-фактуралар жүйесіндегі айналымдар шамамен 12%-ға, яғни 10,8 трлн теңгеге артты. Тасшоинова қосымша 1,2 трлн теңгені тек мөлшерлеменің көтерілуінің арқасында алынған сома ретінде емес, ҚҚС түсімдерінің жалпы өсімі ретінде қарастыру дұрысырақ екенін түсіндірді. Ол жоғары мөлшерлеменің, айналымдардың ұлғаюының, төлеушілер санының кеңеюінің және әкімшілендірудегі өзгерістердің әсерін бөліп қарау қажеттігін атап өтті.
ЭЫДҰ-мен салыстыру
ЭЫДҰ елдеріндегі орташа стандартты ҚҚС мөлшерлемесі 19,3%-ды құрайды, бірақ мөлшерлемелер айтарлықтай ерекшеленеді: Швейцарияда 8,1%-дан Оңтүстік Кореяда 10%-ға дейін және көптеген еуропалық елдерде 20%-дан жоғары. Тасшоинова елдерді тек мөлшерлеме мөлшері бойынша салыстыру дұрыс емес екенін атап өтті, өйткені түсімдерге салық базасы, жеңілдіктер, экономика құрылымы және әкімшілендіру сапасы әсер етеді. Ол ЭЫДҰ елдері арасында Қазақстанның толық аналогы жоқ екенін, дегенмен Мексика, Чили, Колумбия және Түркиямен кейбір ұқсастықтар бар екенін қосты. Мексикада стандартты ҚҚС мөлшерлемесі 16%-ды құрайды, бірақ көптеген азық-түлік өнімдері мен дәрі-дәрмектер нөлдік мөлшерлемемен салық салынады, ал нақты түсімдер әлеуетті көлемнің шамамен 35%-ын құрайды. Чилиде 19%-дық мөлшерлемемен ықтимал түсімдердің шамамен 67%-ы жиналады, ал ҚҚС барлық салықтық кірістердің 29%-дан астамын құрайды.
3 дереккөз
Уақыт · артта қалуы