Гвинея-Бисауда төңкерістен кейін президенттік билікті күшейту туралы референдум өтіп жатыр
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Жексенбіде Гвинея-Бисауда елді парламенттік басқару жүйесінен президенттік жүйеге көшіретін жаңа конституция бойынша референдум өтті. Ұлттық сайлау комиссиясының хабарлауынша, сайлаушылардың қатысуы 55 пайыздан асты, дауыс беру оның сенімділігіне күмән келтіретін оқиғаларсыз өтті. Нәтижелер сейсенбіде, 6 желтоқсанға белгіленген президенттік және парламенттік сайлау қарсаңында күтілуде.
Негізгі фактілер
- Жексенбідегі референдумда сайлаушылардың қатысуы 55 пайыздан асты, деп хабарлады Ұлттық сайлау комиссиясының атқарушы хатшысы Идрисса Джало.
- Жаңа конституция Гвинея-Бисауды парламенттік басқару жүйесінен президенттік жүйеге көшіріп, мемлекет басшысына премьер-министрді тағайындауға, қызметтен босатуға және парламентті таратуға мүмкіндік береді.
- Президенттік және парламенттік сайлау билікті азаматтық үкіметке беру үшін 2026 жылғы 6 желтоқсанға белгіленген.
- Референдум 2025 жылғы қарашадағы даулы президенттік сайлаудан кейінгі әскери төңкерістен кейін 10 айдан аз уақыт өткен соң өтіп жатыр.
Референдум
Жексенбіде Гвинея-Бисау азаматтары жыл соңындағы сайлау қарсаңында елдің саяси жүйесін реформалайтын жаңа конституция бойынша дауыс берді. Сайлаушылар «Ұлттық өтпелі кеңес мақұлдаған жаңа конституцияның күшіне енуіне келісесіз бе?» деген сұраққа «иә» немесе «жоқ» деп жауап берді. Ұлттық сайлау комиссиясының атқарушы хатшысы Идрисса Джало жексенбіде брифингте сайлаушылардың қатысуы «55 пайыздан асты» және дауыс беру «ерік білдірудің сенімділігіне күмән келтіруі мүмкін оқиғаларсыз» өткенін мәлімдеді. Нәтижелер сейсенбіде күтілуде.
Конституциялық өзгерістер
Жаңа конституция Гвинея-Бисаудың саяси жүйесін парламенттіктен президенттікке ауыстырады. Ол премьер-министрлердің парламенттік көпшіліктен тағайындалатын жүйесін жояды, бұл биліктің ыңғайсыз бөлінуіне әкелген еді. Жаңа жүйе сонымен қатар мемлекет басшысына премьер-министр мен үкімет мүшелерін тағайындауға және қызметтен босатуға, сондай-ақ парламентті таратуға мүмкіндік береді.
Саяси контекст
Референдум әскери төңкерістен кейін 10 айдан аз уақыт өткен соң өтіп жатыр. Әскери үкімет билікті азаматтық үкіметке беру мақсатында 6 желтоқсанға белгіленген президенттік және парламенттік сайлау алдында институттарды тұрақтандыруға ұмтылатынын мәлімдейді. Әскери жетекші және өтпелі президент генерал Орта Инта-А-На Ман: «Бұл референдумнан кейін біз қалайтынымыз — сайлауда жеңген адамның мандатын кедергісіз атқаруына мүмкіндік беру», — деді. Ол қолдайтын өтпелі хартияға сәйкес, Инта-А-На Манның сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Референдум жылдарға созылған саяси тұрақсыздықтан кейін өтті: 2025 жылғы қарашадағы президенттік сайлауда екі үміткер де өз жеңісін жариялап, бір-бірін сайлауға араласты деп айыптады, ал келесі күні төңкеріс болды.
1 дереккөз
Гвинея-Бисауда төңкерістен кейін президенттік билікті күшейту туралы референдум өтіп жатыр
