Антарктида мұз қалқаны 34 млн жыл бұрын жылы әлемде қалыптасты
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Шығыс Антарктидада континенттік мұз қалқаны шамамен 34 млн жыл бұрын, жаһандық температура қазіргіден шамамен 5°C жоғары болған кезде қалыптасты, делінген 2026 жылғы Science журналындағы зерттеуде. Зерттеу мұз басуды юра кезеңінде Антарктида мен Африканың бөлінуінен басталған мантия процестерімен байланыстырады, олар континентті біртіндеп биік үстіртке көтерген. Арктика сол парниктік әсерге қарамастан тағы 30 млн жылға жуық негізінен мұзсыз қалды.
Негізгі фактілер
- Шығыс Антарктида мұз қалқаны атмосфералық CO₂ шамамен он миллион жыл бойы жалпы төмендегеннен кейін шамамен 33,9 млн жыл бұрын континенттік ауқымға жетті.
- Эоцен-олигоцен ауысуында жаһандық температура мұз қалқаны қалыптасқан кезде қазіргі деңгейден әлі де шамамен 5°C жоғары болды.
- Арктика салыстырмалы тұрақты мұзды тағы 30 млн жылға жуық алған жоқ.
- 2026 жылғы Science журналындағы зерттеу геодинамикалық және топографиялық реконструкцияларды энергия балансы мен мұз қалқаны модельдерімен біріктіреді.
- Юра кезеңінде Антарктида мен Африканың бөлінуіне байланысты мантия процестері Шығыс Антарктиданы біртіндеп таулармен көмкерілген үстіртке көтерді.
Эоцен-олигоцен ауысуы
Шамамен 34 млн жыл бұрынғы ауысу кайнозой дәуіріндегі ең ірі климаттық қайта құрылымдардың бірі болды. Жер эоценнің жылы парниктік жағдайларынан салқынырақ олигоценге өтті. Континенттік Шығыс Антарктида мұз қалқаны қалыптасты, теңіз деңгейі күрт төмендеді және жарқын мұз жаһандық климатқа әсер ете бастады. Геологиялық деректер негізгі ауысудан бұрын Антарктидада оқшауланған және тұрақсыз мұздықтар пайда болғанын көрсетеді. Бұл оқиға Антарктидадағы алғашқы мұз аймағын жасамады, бірақ континенттік ауқымдағы тұрақты мұз қалқанын орнатты.
Мантия көтерілу механизмі
Болжамды дайындық юра кезеңінде, Гондвана ыдырауы кезінде Антарктида мен Африка бөлінгенде басталды. Созылу мен рифтогенез қалың континенттік тақтаны және оның астындағы мантияны өзгертті. Модельге сәйкес, тақтаның төменгі жағынан тығыз материал үйлестірілген тамшылар түрінде бөлінді. Қосымша биіктік қардың жаздан аман өтуіне мүмкіндік берді және мұздың жинала бастауына орын берді. Олардың модельдеулері көтерілу жаһандық климат қазіргі температураға жеткенге дейін ландшафтты мұз басу табалдырығынан өткізуі мүмкін екенін көрсетеді.
Полюстік асимметрия
Арктика сол кең парниктік әсердің өзгеруіне қарамастан, салыстырмалы тұрақты мұзды тағы 30 млн жылға жуық алған жоқ. Антарктидада полюсте шоғырланған континенттік құрлық және жаңа реконструкцияға сәйкес өсіп келе жатқан биік ішкі бөлік болды. Асимметрия тек жаһандық температура әр полюстің мұз басу табалдырығын қашан кесіп өткенін түсіндіре алмайтынын көрсетеді.
1 дереккөз
Антарктида мұз қалқаны 34 млн жыл бұрын жылы әлемде қалыптасты
