Тәжікстан мұздық көлдерінің жарылу қаупін бақылауға спутниктік құрал енгізеді
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Тәжікстан жарылу қаупі бар жаңа және қалыптан тыс өзгеретін тау көлдерін анықтау үшін THAW автоматтандырылған құралын қолдана бастады. Жүйе Sentinel-1 SAR спутниктік деректерін Google Earth Engine платформасында өңдейді. Ол Сарез көлі мен Памирдің басқа да биік таулы су айдындарын бақылау үшін пайдаланылады.
Негізгі фактілер
- THAW құралы қосымша бақылауды қажет ететін көлдерді анықтау үшін Sentinel-1 SAR спутниктік деректері мен Google Earth Engine платформасын пайдаланады.
- THAW бойынша практикалық семинар Душанбеде Гидрометеорология агенттігі, Мұздықтар мен криосфераны зерттеу институты және Су проблемалары, гидроэнергетика және экология институты мамандарының қатысуымен өтті.
- Профессор Абдулхамид Каюмовтың зерттеуіне сәйкес, Тәжікстанда шамамен 500–600 мұздық көлі бар, ал олардың саны табиғи процестер мен климаттың өзгеруіне байланысты өзгеріп отырады.
- Сарез көлінде биіктігі шамамен 500 метр болатын табиғи бөгеттің артында шамамен 16–17 текше километр су бар.
THAW мониторинг жүйесі
Тәжікстан жарылу қаупіне байланысты қауіпті болуы мүмкін жаңа және қалыптан тыс өзгеретін тау көлдерін анықтауға көмектесетін THAW автоматтандырылған құралын енгізе бастады. Жүйе қосымша бақылауды қажет ететін су айдындарын анықтау үшін Sentinel-1 SAR спутнигінің деректері мен Google Earth Engine платформасын пайдаланады. THAW-мен жұмыс істеу бойынша практикалық семинар Душанбеде Гидрометеорология агенттігі, Тәжікстан Ұлттық ғылым академиясының Мұздықтар мен криосфераны зерттеу институты және ҰҒА Су проблемалары, гидроэнергетика және экология институты мамандарының қатысуымен өтті. Қатысушылар Орталық Азияның жекелеген мұздық бассейндерінде ықтимал пайда болатын көлдерді іздеу үшін жүйенің мүмкіндіктерін тексерді.
Мұздық көлдерінің қаупі
Климаттың өзгеруі мұздықтардың жылдам еруіне және биік таулы аймақтарда жаңа тұрақсыз көлдердің пайда болуына әкеледі, бұл Орталық Азия халқының мұздық көлдерінің жарылуынан туындаған су тасқындарына осалдығын төмендету жөніндегі GLOFCA жобасының материалдарында атап өтілген. Мұндай көлдер жарылған кезде су төменгі ағыстағы елді мекендерге, инфрақұрылымға және ауыл шаруашылығы жерлеріне жетуі мүмкін. Қауіп су тұрақсыз табиғи бөгеттің артында жиналған кезде туындайды, мұндай көлдер қатты жауын-шашын, қалыптан тыс ыстық, көшкін немесе басқа факторлардан кейін тез ұлғайып, жарылуы мүмкін. Жарылу кезінде ағын судың, тастардың, мұздың және балшықтың үлкен көлемін тасымалдап, жолдарды, үйлерді және ауыл шаруашылығы алқаптарын қиратуы мүмкін. Профессор Абдулхамид Каюмовтың зерттеуіне сәйкес, Тәжікстанда шамамен 500–600 мұздық көлі бар, ал олардың саны табиғи процестер мен климаттың өзгеруіне байланысты өзгеріп отырады.
Сарез көлі
Сарез көлі 1911 жылы күшті жер сілкінісінен кейін, ірі көшкін Мургаб өзенінің арнасын бөгеп, көл суын ұстап тұратын табиғи бөгет — Усой бөгетін құрған кезде пайда болды. «Сарез көлі — қауіпті оқиғалардың болжамды тізбегінің табиғи аналогтары негізінде ықтимал қауіпті бағалау» зерттеуіне сәйкес, көлдегі су көлемі шамамен 16–17 текше километрді құрайды, ал табиғи бөгеттің биіктігі шамамен 500 метрге жетеді. Зерттеу авторлары Усой бөгеті қазіргі уақытта судың сүзілуіне және ішкі деформацияларға қатысты тұрақты болып саналатынын, алайда спутниктік бақылаулар көл айналасындағы беткейлердің қозғалысын анықтайтынын атап өтеді. Зерттеушілер көлге ірі көшкіннің ықтимал түсуі бөгеттен асып төгілуге және одан әрі бұзылуға әкелуі мүмкін импульстік толқын тудыруы мүмкін екенін көрсетеді.
1 дереккөз
Тәжікстан мұздық көлдерінің жарылу қаупін бақылауға спутниктік құрал енгізеді
