Бангладештегі журналистер соты саяси кек қаупін тудырады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Бангладештегі қайта жанданған Халықаралық қылмыстар трибуналы 2024 жылғы көтеріліске қатысты айыптар бойынша үш журналист пен бір жазушыны қамауға алды. Құқық қорғау ұйымдары трибунал бұрынғы үкіметпен байланысты адамдарға қарсы қолданылуы мүмкін деп ескертеді, бұл саяси аспаптандыру туралы бұрынғы сынды қайталайды. Айыпталушылар кісі өлтіру істері бойынша қарапайым соттарда екі жылға жуық қамауда отыр.
Негізгі фактілер
- Бағалау бойынша, 2024 жылғы шілде көтерілісі кезінде шамамен 1400 адам қаза тапты, бұл Шейх Хасинаның 2024 жылғы 5 тамызда отставкаға кетуіне әкелді.
- Халықаралық қылмыстар трибуналы 1971 жылғы Азаттық соғысы кезінде жасалған қылмыстарды қудалау үшін 1973 жылғы ХҚТ заңы негізінде 2010 жылы құрылды.
- Үш журналист пен зайырлы жазушы кісі өлтіру айыптары бойынша қарапайым соттарда екі жылға жуық қамауда отыр, енді оларға ХҚТ-да арандату арқылы адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды.
- Уақытша үкіметтің сол кездегі басшысы доктор Мұхаммад Юнус 2024 жылғы 21 қарашада Daily Star газетіне берген сұхбатында журналистерге қарсы кісі өлтіру істері «асығыс» қозғалғанын мойындады.
- Сол кездегі құқықтық мәселелер жөніндегі кеңесші Асиф Назрул 2025 жылғы 26 маусымда баспасөз бостандығы жөніндегі дөңгелек үстелде 266 журналистке қарсы талап-арыз берілгенін хабарлады.
ХҚТ-ның қайта жандануы және сын
Халықаралық қылмыстар трибуналы 2024 жылғы шілде көтерілісінен кейін Бангладеш халқы үшін есеп берушілікке, татуласуға және әділеттілік сезіміне ықпал ету үшін қайта жандандырылды. 1973 жылғы ХҚТ заңы негізінде 2010 жылы құрылған трибунал 1971 жылғы Азаттық соғысы кезінде жасалған қылмыстарды қудалауға арналған болатын. Ол, әсіресе 2011-2012 жылдары, Шейх Хасинаның бүкіл өкілеттік мерзімі бойы оппозиция қайраткерлерін 1971 жылғы қылмыстар бойынша соттау үшін пайдаланылғаны үшін қатты сынға ұшырады. ХҚТ саяси аспаптандырылған және тиісті құқықтық рәсімді қамтамасыз етпейтін ретінде қабылданды.
Айыпталған журналистер
Төрт бангладештік журналист – Фарзана Рупа, оның күйеуі Шакил Ахмед, Мозаммел Бабу және Шьямал Датта – және жазушы Шахриар Кабир көтеріліске қатысты қылмыстық қудалауға тап болды. Рупа мен Шакил алғаш рет 2024 жылғы 21 тамызда Дакка әуежайында Фазлул есімді тігін фабрикасының жұмысшысын өлтіру ісіне байланысты қамауға алынды. Хабарламаларға сәйкес, Рупаға тоғыз кісі өлтіру ісі бойынша, ал Шакилге алты іс бойынша айып тағылған. Мозаммел Бабу, Шьямал Датта және Шахриар Кабир 2024 жылғы қыркүйекте көтеріліске қатысты ұқсас кісі өлтіру айыптары бойынша қамауға алынды.
Үкімет реакциясы және құқықтық рәсім
Уақытша үкіметтің сол кездегі басшысы доктор Мұхаммад Юнус 2024 жылғы 21 қарашада жарияланған Daily Star сұхбатында журналистерге қарсы кісі өлтіру істері «асығыс» қозғалғанын мойындап, үкіметті айыптаулардан алшақтатты. Оның сол кездегі құқықтық мәселелер жөніндегі кеңесшісі Асиф Назрул 2025 жылғы 26 маусымда баспасөз бостандығы жөніндегі дөңгелек үстелде 266 журналистке қарсы талап-арыз берілгенін хабарлап, одан әрі ілгеріледі. Құқық қорғау ұйымдары кісі өлтіру айыптарын айыптап, трибунал бұрынғы билік тәртібімен байланысты адамдарға, соның ішінде журналистерге қарсы қолданылуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Адам құқықтары жөніндегі заңгер және ХҚТ бас прокурорының бұрынғы кеңесшісі Тоби Кадман сот процестері тиісті құқықтық рәсімнің ең жоғары стандарттарына, соның ішінде тиісті түрде нақтыланған айыптауларға, материалдарды уақтылы ашуға, адвокатқа тиімді қол жеткізуге және қамауда ұстауға мағыналы сот бақылауына сай болуы керек деп мәлімдеді.
1 дереккөз
Бангладештегі журналистер соты саяси кек қаупін тудырады
