«Әділ сөз» Жоғарғы соттан журналистерге кәсіби тыйымдарды қайта қарауды сұрады
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Халықаралық «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры Қазақстанның Жоғарғы сотына Қылмыстық кодекстің 50-бабын қолдану практикасын қайта қарауды сұрап жүгінді. Қор журналистерге салынған шектеулер кейбір жағдайларда кәсіпке тыйым салу шеңберінен әлдеқайда асып, конституциялық құқықтарға нұқсан келтіреді деп санайды. Бұл өтініш 18 тамызда Orda.kz бұрынғы бас редакторы Гүлнара Бажкеноваға қатысты шығарылған тыйымды қоса алғанда, осындай бірқатар тыйымдардан кейін жасалды.
Негізгі фактілер
- «Әділ сөз» Қазақстанның Жоғарғы сотына сотталғандарды белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыруға мүмкіндік беретін Қылмыстық кодекстің 50-бабын қолдану практикасын қайта қарауды сұрап жүгінді.
- Қор журналистерге қолданылатын шектеулер кейбір жағдайларда кәсіпке тыйым салу шеңберінен әлдеқайда асып, конституциялық құқықтарға нұқсан келтіреді деп санайды.
- Кәсіби қызметке тыйым салуды KazTAG иесі Әсет Матаев, агенттіктің бас редакторы Әмір Қасенов, журналист Александра Алёхова, ал 18 тамызда Orda.kz бұрынғы бас редакторы Гүлнара Бажкенова алды.
- Сот Матаев пен Қасеновке бес жыл бойы журналистік және қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салды.
- «Әділ сөз» шектеулер іс жүзінде алдын ала цензура болып табылады деп санайды, өйткені олар журналистке мазмұнына қарамастан болашақ материалдарды жасауға және жариялауға тыйым салады.
Өтініш
Халықаралық «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры Қазақстанның Жоғарғы сотына Қылмыстық кодекстің 50-бабын қолдану практикасын қайта қарауды сұрап жүгінді. Қорда журналистерге қолданылатын шектеулер кейбір жағдайларда кәсіпке тыйым салу шеңберінен әлдеқайда асып, конституциялық құқықтарға нұқсан келтіреді деп санайды. Бұған БАҚ өкілдеріне осындай қосымша жазаның жиі қолданылуы себеп болды, оның ішінде 18 тамызда Orda.kz бұрынғы бас редакторы Гүлнара Бажкеноваға шығарылған тыйым бар.
Шектеулер ауқымы
Қор заңгері Сергей Уткин ҚК 50-бабының қолданылуын Әсет Матаев пен Әмір Қасеновке шығарылған үкім мысалында талдады. Сот оларға бес жыл бойы журналистік және қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салды. «Әділ сөз» атап өткендей, шектеулер тек БАҚ-тағы жұмысқа ғана емес, сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформаларды құруға және олардың қызметіне қатысуға, журналист және блогер ретінде жұмыс істеуге, материалдар жариялауға, эфирге шығуға және сұхбат беруге де қатысты. Сонымен қатар, тыйым конференцияларға, пікірталастарға, телекөпірлер мен телебағдарламаларға қатысуға, қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық тақырыптарда пікір жариялауға да таралады. Шектеулерге құқық қорғау қызметі де ілікті, оның ішінде сот процестерін бақылау және жария іс-шараларға қатысу бар.
Алдын ала цензура белгілері
«Әділ сөз» мұндай практиканың цензураға конституциялық тыйымға сәйкестігі туралы мәселені бөлек көтереді. Құқық қорғаушылар заңсыз жарияланым үшін жауапкершілік ол таратылғаннан кейін туындауы мүмкін екеніне назар аударады, ал 50-бап іс жүзінде журналистке мазмұнына қарамастан болашақ материалдарды жасауға және жариялауға алдын ала тыйым салады. Қор сондай-ақ KazTAG басшыларына бес жылдық тыйымды негіздеу үшін қолданылған «жаңа қылмыстардың алдын алу үшін» деген тұжырымды жеткіліксіз деп санайды.
2 дереккөз
«Әділ сөз» Жоғарғы соттан журналистерге кәсіби тыйымдарды қайта қарауды сұрады
