Ғалымдар гемге тәуелді ақуыз синтезін басқаратын ежелгі митохондриялық механизмді ашты
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Ғалымдар гем деңгейін бақылап, ақуыз синтезін реттейтін митохондриялық молекулалық жолды анықтады. Механизм OMA1 протеазасын, DELE1 ақуызын және HRI киназасын қамтиды және адамнан бастап қаны жоқ омыртқасыздарға дейін сақталған. Nature журналында жарияланған нәтижелер гемнің уыттылығынан қорғайтын ежелгі жүйені көрсетеді.
Гем датчигінің механизмі
Гем жетіспеушілігі митохондриядағы OMA1 протеазасын белсендіреді, ол DELE1 ақуызын цитозольге шығарады. Онда DELE1 HRI-мен байланысып, тежеуші гемді алып тастайды, бұл eIF2α фосфорлануына және трансляцияның тоқтатылуына мүмкіндік береді. Бұл жол 50 жыл бұрын ұсынылған идеяны – жасушалардың гем қолжетімділігін ақуыз синтезімен қалай байланыстыратынын – молекулалық деңгейде түсіндіреді.
Эволюциялық сақталу
OMA1–DELE1–HRI жүйесі адам ағзасының түрлі тіндерінде, атап айтқанда эритроидты бастама жасушаларда белсенді. Бұл механизм гемоглобині жоқ, қансыз тіршілік ететін Caenorhabditis elegans сияқты омыртқасыздарда да табылды. Жүйе гемоглобин арқылы оттегі тасымалдаудан бұрын пайда болған, бұл гемнің уыттылығынан сақтандыратын эукариоттарға ортақ көне қорғаныс екенін дәлелдейді.
Терапиялық әлеует
Осы жолға әсер ететін препараттар феталды глобиннің экспрессиясын күшейтеді, бұл орақ жасушалы анемия мен β-талассемияны емдеудің басты бағыты саналады. Ғалымдар митохондриялық «күзетші» жүйені басқаратын жаңа терапевтік тәсілдерді әзірлеуге кірісті. Бұл әлем халқының 25%-дан астамына әсер ететін анемия мен гем ауруларына қарсы күресте маңызды қадам болмақ.
Бұдан әрі
Алдағы доклиникалық зерттеулер OMA1–DELE1–HRI жолын модуляциялайтын шағын молекулаларды сынайды деп күтілуде. Бұл ежелгі механизмнің күрделі организмдердегі тіндерге тән гем реттелуімен қалай үйлестірілетіні әзірге белгісіз.
1 дереккөз
Ғалымдар гемге тәуелді ақуыз синтезін басқаратын ежелгі митохондриялық механизмді ашты
