Токаев реформалары Қазақстанның саяси ландшафтын өзгертуде
Материал бірнеше дереккөз негізінде жасанды интеллектпен дайындалды — түпнұсқаларға сілтемелер төменде.
Президент Қасым-Жомарт Токаевтың саяси реформалары Қазақстанның басқару құрылымын біртіндеп өзгертіп, өкілеттіктерді президенттен парламент пен жергілікті органдарға қайта бөлуде. Өзгерістер, соның ішінде парламенттің күшеюі және Конституциялық соттың қайта жандануы, билікті орталықсыздандыруға және тежемелік және тепе-теңдік жүйесін нығайтуға бағытталған. Дегенмен, сыншылар реформалардың тереңдігі мен іске асыру қарқынына күмән келтіреді.
Реформалар пакеті
Токаевтың 2022 жылғы қаңтар оқиғаларынан кейін басталған реформалары бірыңғай жетіжылдық президенттік мерзімді, аралас сайлау жүйесі бар парламенттің күшеюін және Конституциялық соттың қайта жандануын қамтиды. Өзгерістер сонымен қатар жергілікті мәслихаттар мен әкімдерге елеулі өкілеттіктер береді. Ресми деректер бойынша, 2022 жылдан бастап саяси трансформацияны қолдау үшін 30-дан астам жаңа заң қабылданды.
Басқаруға әсері
Реформалар президенттік өкілеттіктерді қысқартты: мемлекет басшысы енді Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етпейді және аймақтық әкімдерді тікелей тағайындамайды. Парламент енді премьер-министр мен кабинетті бекітеді, ал Конституциялық сот заңдардың Конституцияға сәйкестігін тексере алады. Алайда сарапшылар президенттің сыртқы саясат пен күш құрылымдарын бақылауын сақтап қалғанын атап өтеді, бұл өзгерістердің ауқымын шектейді.
Халықаралық көзқарас
Еуропарламент пен АҚШ Мемлекеттік департаментін қоса алғанда, батыс бақылаушылары реформаларды демократияландыру жолындағы қадамдар ретінде сақтықпен құптады. ЕҚЫҰ 2023 жылғы парламенттік сайлаудағы сайлау процедураларының жақсарғанын атап өтті. Дегенмен, Human Rights Watch сияқты ұйымдар БАҚ бостандығы мен саяси плюрализмдегі сақталып отырған проблемаларды, нақты оппозицияның жоқтығын көрсетеді.
Бір палаталы парламент ұсынысы
Конституциялық реформа екі палаталы жүйені ауыстыратын бір палаталы парламентке көшуді қамтиды. Бұл өзгеріс президент Тоқаевтың тиімділік пен күшті мемлекет туралы кең көзқарасының бөлігі болып табылады.
Референдум нәтижелері және бір палаталы парламентке көшу
Қазақстанның Орталық референдум комиссиясы сайлаушылардың 87,15% жаңа конституцияны қолдағанын, дауыс беру белсенділігі 73,12% болғанын хабарлады. Президент Тоқаев реформалар бір палаталы парламентке көшуді қамтитынын айтты.
Бұдан әрі
Үкімет жыл соңына дейін жергілікті өзін-өзі басқару және саяси партияларды тіркеу туралы қосымша заң жобаларын енгізуі күтілуде. Реформалардың неғұрлым бәсекелес саяси ортаға әкелетіні немесе билікті жаңа жүйеде бекітетіні белгісіз.
3 дереккөз
Токаев реформалары Қазақстанның саяси ландшафтын өзгертуде
